Thứ Hai, 7 tháng 5, 2012

MỘT THOÁNG MEKONG

Trong những ngày nghỉ lễ khá dài cuối tháng tư, thành phố đang ồn ào náo nhiệt trở nên vắng vẻ như những ngày Tết khi phần đông cư dân thành phố đổ xô đi về quê hoặc du lịch. Trời nắng chang chang và ngột ngạt thế này ai cũng muốn tìm cách đi đâu đó, một thành phố biển, cao nguyên, vùng quê... tìm không khí thoáng mát để hít thở. Riêng tôi và các bạn cũ thời đại học chọn đồng bằng sông Cửu Long, nơi mà du khách nước ngoài thường gọi là Mekong Delta.
Trong lớp có 2 người quê ở Gò Công. Nghe các bạn quảng cáo hết lời xứ Gò Công mà chưa đi được, nay có dân địa phương hướng dẫn nên không cần phải đi theo tour du lịch, chúng tôi chỉ tự thuê xe mà đi.
Nói đến Tiền Giang, ai cũng biết rằng đây là cái vựa trái cây lớn nhất của đồng bằng sông Cửu Long, với nhiều trái cây đặc sản nổi tiếng như xoài cát Hòa Lộc, xoài Cát Chu, bưởi Long Cổ Cò ( Cái Bè ),  sầu riêng Ngũ Hiệp ( Cai Lậy ), thanh long Chợ Gạo, khóm Tân Lập ( Tân Phước ) v.v..., riêng Gò Công có dưa hấu và sơ ri. Ngoài ra còn có bờ biển dài 32 km và bãi bồi ven biển là nơi lý tưởng để nuôi các loài thủy hải sản như nghêu, sò, hến, tôm, cua v.v... Còn có chợ nổi Cái Bè, một trong hai chợ nổi tiếng của miền Tây là chợ  nổi Phụng Hiệp - Cần Thơ và Cái Bè - Tiền Giang, có từ thế kỷ 18.
Ngày nay có nhiều con đường đi về Gò Công. Thay vì đi đường cao tốc Trung Lương, chúng tôi đi theo quốc lộ 1A. Theo đường này, phải đi qua phà Mỹ Lợi ( Cầu Nổi ) qua sông Vàm Cỏ trong lúc cầu Mỹ Lợi và quốc lộ 50 đang xây dựng nối liền Tiền Giang với Long An và thành phố HCM. Đến phà Mỹ Lợi, ngồi chờ hơn 1 tiếng rưỡi đoàn xe mới xuống phà được. Từ ngày có cầu Mỹ Thuận, các chuyến phà từ bắc Mỹ Thuận ngày trước nay được kéo về nơi này nên Cầu Nổi trở nên tấp nập hơn xưa.

Phà Mỹ Lợi, Gò Công

Trong lúc chờ phà, tôi đi loanh quanh ngắm nghía những hàng quán bên đường, biết được một trong các đặc sản của Gò Công là lạp xưởng ( hay lạp xường, đọc theo giọng Quảng Châu của "lạp trường" ). Tôi ghé một ngôi nhà nhỏ ven đường, một người đàn bà lớn tuổi đang chuẩn bị phơi lạp xường tươi lên giá. Thấy tôi lại gần, bà vui vẻ giải thích: "Lạp xường nhồi xong là đem phơi nắng cho nó khô từ từ, chừng 2 - 3 ngày là ăn được rồi đó nghen cô! ". Nhìn qua hàng quán bên cạnh, nhiều dây lạp xường đã khô, ánh màu đỏ bóng nhẫy trông thật hấp dẫn.

Lạp xường tươi


Lạp xường phơi khô

Phà qua đến Gò Công, chúng tôi đi vào thành phố. Thành phố nhỏ, nhưng ngăn nắp sạch sẽ, hai bên đường là cơ quan hành chính, trường học, nhà thờ. Một số dinh thự mang dáng dấp công sở, biệt thự thời Pháp còn lại. Nhiều ngõ phố có nhà thờ, hội quán của một số bang hội người Hoa vì cộng đồng người Hoa ở đây khá đông, có nhiều bang như Phước Kiến, Quảng Đông, Triều Châu, Phước Châu, Hẹ v.v... Và nếu Hội An của miền Trung có khu phố cổ thì Gò Công của miền Nam cũng là nơi còn nhiều nhà cổ nguyên vẹn. Cây cối xanh tươi nở đầy hoa với màu đỏ của phượng vỹ, tím của bằng lăng và đỏ của hoa gạo. Chúng tôi đi ngang qua lăng mộ và đền thờ Trương Định, vị thủ lĩnh chống Pháp gốc Quảng Ngãi, đã sống và từng lấy Gò Công làm bản doanh, và mất tại Gò Công. Tiếp đến là Lăng Hoàng Gia - nhà thờ và lăng mộ  Đức Quốc công Phạm Đăng Hưng, thân sinh Thái hậu Từ Dụ, và dòng họ. Người dân Gò Công rất hãnh diện khi triều Nguyễn có 3 người đẹp tiến cung trở thành hoàng hậu thì xứ Gò đã có đến 2, đó là Đức bà Từ Dụ và Nam Phương Hoàng hậu. Về văn học, Gò Công còn tự hào có nhà văn Nam bộ nổi tiếng Hồ Biểu Chánh, người đã có rất nhiều đóng góp cho sự phát triển của nền văn học Việt Nam hiện đại và sự hình thành của thể loại tiểu thuyết trong giai đoạn phôi thai. Còn nhớ lúc nhỏ trong số tác phẩm của ông, tôi đã rất mê "Ngọn cỏ gió đùa" và "Cay đắng mùi đời" mà nhà văn đã phỏng dịch theo 2 tác phẩm nước ngoài "Những người khốn khổ" của Victor Hugo và "Không gia đình" của Hector Mallot. Cái tài của ông là đã biến nhân vật và chi tiết trở thành rặt chất Nam bộ đến nỗi người đọc dường như quên đi đó là tác phẩm nước ngoài.

Cù lao Tân Phú Đông

Cô bạn xứ Gò Công rủ chúng tôi ghé thăm một người chị họ ở cù lao - Huyện Tân Phú Đông. Để đến đó, chúng tôi phải qua phà Tân Long. Trưa nắng gắt, nghỉ chân tại nhà chị Ba, chúng tôi được đãi dừa tươi hái từ trong vườn dừa. Cậu con trai của chị Ba thoắt một cái đã leo tọt lên một cây dừa hái trái ném xuống. Chú bé con trai cậu ta khoảng 5 tuổi lon ton đi nhặt, mỗi lần chạy đi hai tay chú bé xách được 2 trái dừa. Phần chặt dừa do cô con dâu đảm trách. Nhìn tay cô gái thoăn thoắt chặt dừa trong khi anh bạn trong nhóm cũng bắt chước nhưng cứ lóng nga lóng ngóng, chúng tôi suýt xoa thán phục. "Đúng là dân xứ dừa"! Nước và cơm dừa ngọt lịm làm dịu đi cái nóng trưa hè. Vừa uống nước dừa, chúng tôi ngồi nghe anh bạn xứ Gò thao thao kể về các món ăn đặc sản. Không biết các món này ngon như thế nào, nhưng cứ nhìn miệng anh vừa kể vừa "nhóp nhép" là thấy ngon rồi! 
Món thứ nhất là món mắm còng. Anh kể, còng chỉ lột vào ngày mồng 5 tháng 5 âm lịch, ngày duy nhất trong năm, thì làm mắm mới ngon. Nghe anh kể rành rẽ quá, tôi hỏi anh bạn làm mắm thế nào, anh ... ú ớ: Không biết người ta làm thế nào, đó là bí quyết gia truyền, chỉ biết còng ngon nhất là còng lột vào đúng ngày Tết Đoan Ngọ, còn nay người ta ngâm vôi cho còng lột, không ngon bằng!
Món kế tiếp là món chuột dừa. Một lần nghe cô bạn trong nhóm kể khi phái đoàn giúp xây cầu ở miền Tây, bạn được chiêu đãi món chuột dừa, tôi đã sởn da gà vì nhớ lại món chuột sâm mà bà Từ Hy Thái hậu đời nhà Thanh đã từng chiêu đãi đoàn sứ giả nước Anh. Ngờ đâu khi kể lại cho cậu con trai nghe, chú chàng cũng reo lên "Ồ ngon lắm mẹ ơi, lúc nhóm chúng con đi Đồng Tháp khám bệnh từ thiện cũng đã được chiêu đãi món chuột dừa". Anh bạn còn hào hứng kể: Loại chuột này chỉ sống trên thân cây dừa, ăn toàn dừa non mới ra nên rất ngon và béo. Muốn bắt chuột, chỉ cần cho 2 con chó đứng hai bên dưới gốc dừa, rồi rung cây, chúng sẽ tự rơi xuống đất. Thịt chuột dừa ngon hơn thịt gà. Đặc biệt món chuột dừa rô ti ngon tuyệt! Lần này thì không cần phải hỏi cũng biết anh bạn thừa sức tự làm được món này, chỉ có điều chắc chắn là tôi ... không dám ăn!
Còn một món đặc sản nữa mà các bạn nhắc nhau khi về sẽ ghé chợ mua, đó là mắm tôm chà. 
Người miền Tây hiếu khách đến thương! Chị Ba gần 80 tuổi vẫn thoăn thoắt đi lại dọn thức ăn đãi khách. Người con trai thì ngạc nhiên kể : Không biết có thần giao cách cảm gì mà sáng nay tự dưng con thấy kỳ lắm, nên đã mua một con vịt về kho sả. Chị Ba nói lần gặp gỡ này trăm năm có một nên khách thích ăn gì cứ nói cho chị biết. Vậy là hải sản tươi ngon từ biển Gò Công cách cù lao chừng chục mét được đem đến ào ào, nào nghêu, sò huyết, tôm và cua, tất cả đều tươi xanh nên khi hấp lên rất ngon. Đặc biệt tôm rất to, vỏ mỏng mà thịt tôm săn cứng.  Sò huyết được rang với me chua ngọt. Cả đoàn hớn hở vào bàn, thưởng thức hải sản Gò Công.

Ong ruồi

Người con trai chị Ba bê ra một hũ rượu ong ruồi đãi khách. Dường như trong nhà có món gì ngon họ cũng sẵn lòng đem ra mời. Anh ta còn chỉ cách làm, lấy cả tổ ong lẫn ong cho vào hũ ngâm với rượu. Uống rượu này trị được nhiều thứ bệnh như khớp, phong thấp v.v...
Cô bạn quê Gò Công còn đế thêm các món "độc":
"Gan ruồi mỡ muỗi cho tươi,
Xin chàng chín chục con dơi góa chồng!"
Rời nhà chị Ba, chúng tôi hẹn ngày trở lại mà trong lòng cũng nghĩ chắc khó có dịp nào khác, nhất là tập trung khá đông đủ bạn bè như hôm nay. Xe chở chúng tôi ra biển Gò Công. Ở đó có một cái cầu cảng mới xây khá dài cho tàu bè cập vào bờ. Biển cách thị xã khoảng 15 km. Vì là bãi bồi, nên nước biển không được sạch, thế nhưng biển cũng tràn ngập người xuống tắm trông rất vui mắt giữa trưa nắng chang chang.

Biển Gò Công và cầu cảng

Đường vào cồn Thái Sơn - Mỹ Tho


Trên sông Tiền Giang

Chúng tôi đã không đủ thì giờ để đi về Cai Lậy và thành phố Mỹ Tho.  Muốn vậy, phải lưu lại thêm 2 ngày nữa. Lần trước tôi đã có một ngày ghé Mỹ Tho. Đó cũng là một chuyến du lịch sinh thái đáng nhớ. Du khách nước ngoài rất thích đến Mỹ Tho vì được di chuyển nhiều trên sông rạch, được nhìn thấy cuộc sống bản địa. Đi tàu trên sông Tiền, rồi chuyển qua xuồng máy len lỏi giữa rừng đước. Ghé cồn Thới Sơn, thăm vườn trái cây,  nghe đờn ca tài tử Nam bộ, xem làm kẹo dừa, rồi tham quan cồn Phụng, một cù lao nổi giữa sông Tiền, thuộc Bến Tre, xưa là nơi tu hành của giáo chủ đạo Dừa - Nguyễn Thành Nam. Trên một diện tích 1.500 mét vuông, các di tích  kiến trúc thời đạo Dừa vẫn còn được giữ nguyên như sân 9 con rồng, Tháp Hòa Bình ( Cửu Trùng đài ) với kiến trúc huyền bí và có phần kỳ dị như vị đạo sĩ ấy. Không rõ có phải chỉ là tin đồn mà tôi đã nghe kể lúc sinh thời ông đạo này 10 năm mới tắm một lần, ngồi dưới gốc dừa và tắm bằng nước dừa!



Di tích Đạo Dừa

Trên những cù lao này, người dân sống chủ yếu bằng nghề thủ công mỹ nghệ làm bằng dừa, và trồng cây ăn trái. Tôi biết một số công ty chuyên sản xuất loại hàng mỹ nghệ bằng dừa từ thân, xơ, lá, vỏ đến gáo dừa để làm ra nhiều mặt hàng như đũa, tô, muổng, nĩa, giỏ, thảm xơ dừa ... do nhiều lần cùng tham dự hội chợ thủ công  mỹ nghệ. Họ thật sự đã biết tận dụng cây dừa thân thương của quê hương không bỏ sót chút nào.
Nghỉ một ngày, tôi lại lên đường đi Rạch Giá, thành phố biển của vùng đồng bằng sông Cửu Long. Cách Sài gòn 250 km, đi xe cũng mất 6 tiếng đồng hồ. Lần này đi theo đường cao tốc Trung Lương, qua Cái Bè thì đến cầu Mỹ Thuận rồi rẽ phải đi về hướng  Sa Đéc - Đồng Tháp. Nếu đi thẳng  từ cầu, sẽ được về thăm lại Vĩnh Long, nơi tôi từng dạy học 2 năm sau khi ra trường. Đã hơn 30 năm, không còn nhớ gì nhiều, chỉ còn lại trong ký ức ngôi trường nằm giữa khu đồng không mông quạnh và dòng sông phía trước. Nhớ  những cô học trò xinh đẹp trong sáng như cánh cò trắng đồng bằng sông Cửu Long, những cậu học trò miền Tây hiền lành chân chất nhưng "dũng khí" thì không thua chàng Lục Vân Tiên của cụ Đồ Chiểu khi sẵn sàng  đứng ra "bảo vệ" cô giáo trẻ mới ra trường xem ra tuổi còn nhỏ hơn các cậu. Không quên chú Ba trưởng phòng tổ chức năm nào đã giúp tôi lấy lại được hộ khẩu chuyển về Sài gòn  cùng cô bạn dạy cùng trường môn Hóa có nhà làm bánh kẹp  nước dừa ở bên kia cù lao mà lần nào ghé qua cô cũng biếu cho một bịch bánh thơm phức mới ra lò.

Cảnh quê Gò Công

Ngày đó từ Sài gòn xuống, tôi rất thích đi chợ. Đó là thời điểm rất khó khăn nhưng chợ Vĩnh Long tôm mực tươi lúc nào cũng sẵn, gạo trắng dẻo thơm ê hề, giá lại rẻ.  Mỗi lần qua phà Bắc Mỹ Thuận  tôi thường lang thang trên quãng đường dài hơn 1 cây số để ngắm dòng người chờ qua phà lúc nào cũng đông như nêm, cùng cả một thiên đường cây trái, từ mít, bưởi đến xoài, ổi khi mua  thường được bán theo chục 12 trái chứ không bán theo ký. Ở đó còn có món hủ tíu  Nam Vang mà tôi rất thích. Từ  chợ còn có con đường đi qua bên kia cù lao, nơi có vườn mận đỏ chín trái dài bằng bàn tay được tha hồ ăn không tính tiền trước khi mua. Quả thật, nếu bạn quen với những người dân miền Tây, sẽ thấy tính khí họ cởi mở,  tốt bụng; ăn nói bộc trực, thiệt thà chân chất "thẳng như ruột ngựa"; sống không lo toan lắm cho ngày mai . Tôi nghĩ có lẽ do ảnh hưởng của môi trường sông nước miền đồng bằng, ruộng cò bay thẳng cánh, vườn cây trái bốn mùa, biển bạc luôn sẵn tôm cá ...đã khiến con người Nam bộ trở nên hiền hòa dễ chịu.
Đến Lấp Vò, xe qua phà Vàm Cống rồi trực chỉ Kiên Giang, đi qua nhiều xã, huyện trước khi đến Rạch Giá vào giữa trưa. Trời vẫn nắng gắt, nhưng dường như không khí vẫn rất thoáng do có gió biển thổi về. 
Hai ngày lưu lại Rạch Giá để làm việc, không phải đi chơi, tôi biết mình sẽ rất tiếc nuối nếu không có được vài hình ảnh đẹp lưu lại. Buối sáng dậy sớm tôi đã đi một vòng xem thành phố. Nhiều con đường  mới mở rộng, xe cộ khá tấp nập. Tôi chọn những con đường nhỏ, vắng, có nhiều hàng cây bóng mát và quán ăn bên đường nhưng không dừng lại vì sợ không đủ thời gian.



 
Rạch Giá trong sớm mai
 
Đi qua một chiếc cầu nhỏ, rực rỡ với hàng phượng vỹ đỏ dọc bên sông, dưới ánh nắng ban mai tôi sửng sốt khi nhìn thấy một quang cảnh tuyệt đẹp như trong phim ảnh trước mắt mình. Đó là một chiếc tàu chiến kiểu cổ, hiên ngang nằm bên bờ sông, nổi bật giữa những tàu bè khác. Đến gần hơn mới biết đó là chiếc tàu Espérance – tàu Hy Vọng của Pháp mà thủ lĩnh nghĩa binh chống Pháp Nguyễn Trung Trực từng chỉ huy quân binh đốt cháy trên vàm sông Nhật Tảo vào năm 1861, nay vừa được một hãng phim phục chế vào năm ngoái 2011 để quay một bộ phim lịch sử về Ông Nguyễn.  Đối diện phía bên kia đường là ngôi đền thờ Nguyễn Trung Trực, đó cũng là ngôi đền thờ Nam Hải đại vương ( Cá Ông ), nơi ngư dân Rạch Giá từng bí mật thờ vị anh hùng họ Nguyễn sau ngày ông bị Pháp hành hình tại bưu điện Rạch Giá năm 1868. Sống làm tướng chết làm thần, ông được người dân nhiều tỉnh thành vùng đồng bằng sông Cửu Long lập đền thờ cúng và hàng năm đều tổ chức lễ cúng giỗ. Thật ngạc nhiên, cụ Nguyễn vốn gốc người Bình Định.



Tàu Espérance phục chế

Đền thờ Ông Nguyễn

Rời ngôi đền thờ sau khi ghé vào tham quan và lễ bái, tôi đi dọc bờ sông ngắm nhìn quang cảnh đầu ngày của thành phố vào buổi sáng. Trên sông, tấp nập tàu thuyền qua lại. Biển Kiên Giang có hơn 100 hòn đảo lớn nhỏ ngoài khơi. Có nhiều tàu du lịch đang neo chờ khách thuê tàu đi ra các hòn đảo. Có tàu đi ra Phú Quốc. Có tàu đi hòn Tre, hòn Phụ Tử v.v... Xa hơn 95 km về phía Tây Bắc là Hà Tiên, vùng đất thập cảnh thiên phú, sơn thủy hữu tình. Dọc bến tàu, những người khuân vác đang chuyển những bao gạo, can nước mắm xuống đường. Vài chiếc xe kéo chất đầy dừa tươi chạy qua. Cánh đàn ông ngồi dài bên bờ sông uống cà phê, ăn sáng chờ mối hàng. Đàn bà tất tả đi lại bán buôn. Giữa đường có 2 người khách du lịch "Tây ba lô" đang dừng lại mua bánh mì. Vài gánh hàng rong bán xôi, bánh cam, chuối nướng dọc đường. Tôi dừng lại ở một gánh bánh cuốn và tầm bì, ngạc nhiên vì thấy bánh có màu đen. Nghe tôi nói chưa bao giờ ăn món này , cô bán hàng vui vẻ giải thích: "Bánh lá mơ đó cô!  Cô biết lá mơ không? Lá xay nhuyễn trộn chung với bột rồi làm bánh. Cho con nít ăn bánh cuốn lá mơ, bánh tầm bì lá mơ có thể giải nhiệt, giúp nhuận trường". Bên cạnh là một nồi xíu mại bốc khói, ăn với bánh cuốn và tầm bì.

Bánh lá mơ


Một góc phố Rạch Giá

Buổi sáng dạo chơi chấm dứt khi nắng đã lên cao. Đã đến giờ trở về khách sạn và làm tiếp một số việc trước khi về lại Sài gòn vào buổi trưa. Tôi tiếc không có đủ thì giờ để leo lên một chiếc tàu nào đó đi ra một hòn đảo như hòn Tre, hoặc thẳng tiến về Hà Tiên, chắc là đẹp lắm.
Miền Tây Nam bộ rất phong phú với đảo biển, rừng tràm, đước, nhiều di tích cổ còn lại, nhiều lễ hội văn hóa dân gian và ẩm thực phong phú của các bang người Hoa, Khơ me, Việt ... Du khách từ nơi xa đến thường rất thích tìm hiểu về cuộc sống, con người, văn hóa bản địa qua các lễ hội, sinh hoạt đền chùa và tôn giáo. Xem trong chương trình các tour du lịch thì các điểm đến ở vùng đồng bằng sông Cửu Long khá thu hút khách du lịch là Cù lao xanh sông Tiền, Cái Bè, Vĩnh Long, Cần Thơ, Đồng Tháp, Bạc Liêu, Cà Mau, Sa Đéc, Cao Lãnh, Châu Đốc, Hà Tiên và Phú Quốc. Gần đây là An Giang với rừng tràm Trà Sư, nơi có những cánh đồng ngập nước và thảm bèo xanh ngắt rất đẹp.
Chỉ là một "thoáng" thôi khi đi qua những thành phố biển của vùng đồng bằng sông Cửu Long, mỗi nơi chỉ từ 1 đến 2 ngày, nhưng cảnh vật, cuộc sống và con người miền Tây Nam bộ đã gây nhiều xúc cảm trong lòng tôi cùng những nỗi niềm và mong ước khám phá bao nhiêu điều chưa biết.
Mekong ơi, xin hẹn một ngày trở lại!


Tháng 4, 2012
NGUYỄN DIỆU TÂM

Hình ảnh: Nguyễn Diệu Tâm


Thứ Bảy, 14 tháng 4, 2012

Quy Nhơn Ngày Trở Lại

Có những chuyến đi không dự tính trước lại được thực hiện bất ngờ, cũng có những chuyến đi mà lòng hằng mong mỏi, cứ cùng bạn bè bàn bạc, sắp xếp ... lại khó tiến hành vì hết lý do này đến lý do khác. Thế rồi cuối cùng ngày ấy cũng đã đến. Một ngày đầu tháng tư,  một bạn cũ từ Úc trở về sau nhiều năm  xa quê hương, nhóm bạn chúng tôi cùng rủ nhau lên đường về thăm Quy Nhơn.
Theo lịch trình, chuyến xe sẽ khởi hành từ Sài gòn đi thẳng ra Nha Trang để đón một cô bạn thời trung học là học sinh trường Trinh Vương - Quy Nhơn, thời đại học là sinh viên trường Luật lại ở chung phòng tại lưu xá Lê Quý Đôn - Sài gòn. Ở lại Nha Trang 1 đêm, sau đó xe lại tiếp tục lên đường đi Quy Nhơn. Tổng cộng đoàn có 10 người. Một người từ Úc, ba người từ Mỹ, một từ Nhật Bản, thêm một người bạn Đức đang qua Việt Nam làm việc với tôi cũng muốn đi theo chúng tôi "về quê" nên cũng sẵn lòng cho anh ta tham gia đoàn "nữ binh" .. mùa thu trên hành trình tìm về dĩ vãng.
Chuyến đi thật vui nhộn. Trước đó hai ngày, một cơn bão lớn đã đi qua nhiều tỉnh thành từ vùng duyên hải miền Trung đến miền Tây, chúng tôi đã lo không biết có đi được không trong trời mưa gió. May mắn là ngày khởi hành nắng ấm và thời tiết thật đẹp. Do đã lâu không gặp nhau, những chuyện trò rôm rả không dứt suốt quãng đường.  Một cô bạn được phân công phục vụ hậu cần, đã lo thật chu đáo từ bánh mì chả lụa, nước uống, bánh kẹo, trái cây ... không thiếu thứ gì vì sợ đường xa không dễ gì kiếm được quán ăn.  Chúng tôi đi qua nhiều tỉnh thành mà tuổi thơ tôi trải đầy từ Phan Thiết, đến Phan Rang, Nha Trang và rồi Quy Nhơn. Tôi rất ngạc nhiên trước sự thay đổi đến không ngờ, trước hết là những đường quốc lộ được mở rộng rất đẹp từ Bình Thuận đến Khánh Hòa. Cảnh thiên nhiên tuyệt đẹp của miền Trung nắng gió. Cách đây mấy năm đi ngang qua khu vực Bình Thuận, Ninh Thuận, vẫn còn thấy đất đai khô cằn nứt nẻ, dọc đường có nhiều bảng hiệu công ty, tổ chức hướng dẫn giải pháp "canh tác cho vùng khô hạn". Vào mùa gió lớn, nhiều nơi người dân thường bị gió cát thổi đến rát và đau mắt.  Vùng đất chỉ có gió nắng, như câu nói dân gian "Gió như Phang, nắng như Rang"..
Trên đường đi qua Phan Rang, những đàn cừu, bò đi băng ngang qua đường giữa hai bên bờ núi đá. Lúc nhỏ tôi cũng có sống cùng gia đình ở Phan Rang hơn một, hai năm trước khi  ra Huế. Vẫn còn nhớ ngôi trường tiểu học tôi học gần nhà mà những bước chân nhỏ của tôi thấy đường  thật xa. Vẫn còn nhớ trước mặt nhà là một công viên lớn trồng nhiều cây bàng. Tôi thích ngắm những con sóc nhỏ chui ra chui vào trên các lùm cây. Chúng ăn quả bàng, rồi xả vỏ vất xuống đất. Ban đêm không thấy chúng đâu, tôi cho là chúng đã chui vào các hốc cây mà ngủ. Tôi cũng nhớ những đàn cừu thong thả đi qua đường. Những đêm trời có sao, chúng lầm lũi đi như đang trên đường tìm về hang Bê Lem đêm Giáng sinh. Và đầu óc bé bỏng của tôi ngày ấy vẫn khắc ghi hình ảnh một đêm mà cả gia đình ra ga xe lửa trên hành trình ra Huế, mẹ tôi tay dắt tay bồng vì sau tôi còn có 2 em nhỏ và  một em mà mẹ mới sinh ở Phan Rang nữa. Giữa đêm tối, hình ảnh những núi đá chồng chất ven đường và sân ga hắt hiu, tiếng còi tàu buồn bã không hiểu sao cứ ám ảnh tôi cho đến lớn.
Từ đó tôi chưa một lần về lại Phan Rang, nay là thành phố Phan Rang-Tháp Chàm, nhưng mỗi khi nghe ai đó nhắc về Phan Rang tôi cũng cảm thấy có gì đó rất thân quen. Khoảng 15 năm trước, trong một đêm trên chuyến tàu lửa từ Sài gòn đi Nha Trang, ngang qua Phan Rang tôi chợt tỉnh giấc khi nhìn thấy bóng một ngôi tháp Chàm cổ hiện ra chơ vơ trên nền trời dưới ánh trăng vàng vọt. Màu trăng úa và khung cảnh vừa khắc khoải cô đơn vừa u uất kỳ dị như  ẩn chứa nỗi đau thương ngàn năm từ một vương quốc cổ xa xưa nay chỉ còn lại những phế tích điêu tàn.Và đó lại là một nỗi ám ảnh thứ hai mà tôi khó mà quên.
Vì vậy bây giờ khi được lướt qua những cánh đồng xanh ngắt trong ánh nắng ban trưa rực rỡ, liên tưởng đến những cánh đồng bất tận của vùng sông nước Mê Kông miền Tây, tôi rất ngạc nhiên và thích thú bởi sự đổi thay kỳ lạ này. Có lẽ nhờ áp dụng khoa học kỹ thuật hiện đại trong canh tác mà ngày nay Ninh Thuận đổi mới như vậy. Tôi lại có mong muốn sẽ về Phan Rang một ngày nào đó không xa.

Biển Cà Ná

Những bãi biển đẹp chúng tôi dừng chân nghỉ trên đường thuộc Ninh Thuận trước tiên là Cà Ná, cách Phan Rang 32 km. Bãi biển ở đây cát trắng và có nhiều san hô. Gần bờ biển có hòn Lao, là nơi sinh sống của nhiều loài chim biển. Trong lúc các bạn đua nhau chụp hình, tôi thơ thẩn đi nhặt san hô đầy một túi nặng trịch.
Đến Nha Trang khoảng 7 giờ tối. Sau khi sắp xếp khách sạn, chúng tôi đi ăn hải sản ở một nhà hàng ven biển. Gió biển thổi lồng lộng. Tôi không lạ lắm với Nha Trang vì đã có lần đã sống ở đó suốt một mùa hè, sau này nhiều lần về, thời gian gần đây trung bình là 2 năm một lần. Dốc Lết, hòn Tằm, đảo Khỉ, Vinpearl, Diamond Bay v.v...  đều đã ghé qua. Thành phố càng lúc càng đẹp và hiện đại, đầy đủ tiện ích phục vụ khách du lịch quốc tế. Vì khách du lịch nhiều quá, nay Nha Trang cũng có những khu phố Tây hình thành cũng như các khu Bùi Viện, Đề Thám ở Sài gòn.

Nha Trang
Tháp Bà Po sa nư

Sáng hôm sau khởi hành đi Quy Nhơn. Qua Ninh Hòa với nhiều bãi biển, đẹp nhất là Đại Lãnh và vùng biển nhấp nhô nhiều hòn đảo lớn nhỏ ven duyên hải Ninh Hòa. Con đường từ Ninh Hòa đến Phú Yên ngày nay rất đẹp. Từ trên dốc cao đã thấy thành phố sầm uất phía xa. Đường quốc lộ  liên tỉnh được làm rất tốt, hai bên là đồng lúa dài  tít tắp. Qua Phú Yên là những cánh đồng đang trong mùa gặt vụ lúa đông xuân. Sau cơn bão vừa rồi, có nhiều thiệt hại, nông dân đang tất bật gặt lúa. Hai bên đường từ Phú Yên về Quy Nhơn trải dài những thảm lúa vàng, những hạt lúa vừa gặt đang phơi, những ụ rơm, đàn vịt, lũy tre .. ôi biết bao nhiêu hình ảnh quen thuộc dần hiện ra như từ trong những trang sách giáo khoa từng học ngày còn bé mà nay tôi đang lật lại từng trang một. 

Biển Đại Lãnh




 
Hai giờ chiều. Hồi hộp nhất là khi xe bắt đầu vào địa phận Quy Nhơn. Trên con dốc đổ xuống, đã nhìn thấy thành phố xa xa với những ngôi nhà nhấp nhô sáng trắng bên màu biển xanh ngắt. Có cái gì đó reo vui trong lòng. Các bạn tôi luôn miệng xuýt xoa. Ngay ngõ vào thành phố đã thấy bảng Metro, siêu thị bán sỉ của Đức rất thành công ở Việt Nam, chứng tỏ Quy Nhơn phải lớn như thế nào thì Metro mới quyết định đặt chân đến. Thành phố thay đổi nhiều quá. Lớn hơn, đẹp hơn. Qua Internet, tôi đã tìm chọn trước một khách sạn. Lúc đó cứ nghĩ khách sạn nằm bên bờ biển hẳn rất gần với ngôi trường thời con gái, không ngờ đó là Khu Sáu, ngày xưa đối với chúng tôi khá xa. Trước mặt khách sạn là một loạt địa điểm quen thuộc, trường Sư Phạm Quy Nhơn, Kỹ thuật, La san v.v... Nhận phòng xong, chúng tôi nôn nóng tìm đường đi vào thành phố. Ai cũng đói bụng nên muốn đi tìm quán ăn trước. Vậy mà đi qua biển cứ yêu cầu tài xế tìm cho ra ngôi trường xưa. Đi vòng vòng mấy lần không tìm ra, lại cứ loanh quanh các con đường cũ. Những địa danh quen thuộc đã lâu nay mới nghe lại, nào là Khu Một, Khu Hai... Các bạn cứ í ới gọi nhau: Đây đây đường Gia Long, Võ Tánh, Trần Hưng Đạo, Trần Cao Vân v.v.. Nhận ra nơi nào quen thuộc, các bạn lại hét lên  mừng rỡ. Kìa rạp xi nê Kim Khánh, nhớ không? Đây sân bay cũ! Kìa sân vận động - ủa sao bây giờ thấy nhỏ xíu vậy? Đây chùa Long Khánh, trường Bồ Đề, chủng viện, nhà thờ chánh tòa, rồi đến trường Trinh Vương v.v... Kìa là tiệm chụp ảnh Trần Đức Cầu, nhà của Lúa ngày xưa. Kia tiệm thuốc tây nhà của Lệ Hồng. Rồi đến nhà của Ngọc Lan ... Các bạn đều có chung thắc mắc sao thấy những nơi này "nhỏ" quá, "Hồi xưa thấy lớn lắm kìa". Tôi nói là tại vì hồi đó các bạn còn nhỏ! Chứ không phải những chỗ này đã nhỏ đi!
Đến ngôi nhà cũ của ai, chúng tôi cũng chụp hình kỷ niệm, dù có nhà đã xây mới hoàn toàn trông lạ lẫm. Nhưng những ngôi nhà vẫn còn như cũ làm cho chúng tôi xúc động nhiều hơn, vì nhà mới thì  "không phải nhà của mình"... Tôi đến Trần Cao Vân, nao nao xúc động khi nhớ đến kỷ niệm ngày nào. Ngôi nhà của gia đình tôi nằm gần chùa Long Khánh, nay đã thuộc về một công ty xây dựng. Nơi này dù sao cũng khá mới trước khi gia đình rời Quy Nhơn nên không ghi dấu nhiều kỷ niệm đối với tôi bằng Ty Ngân khố cũ, nơi mà bây giờ người ta đã biến thành một nhà khách. Tòa nhà chính vẫn còn như nguyên vẹn, với cái hành lang trên lầu nơi tôi thường đứng nhìn xuống đường. Nhưng khoảng sân rộng hai bên mà ngày xưa tôi thường rủ các bạn đến dợt các môn thể dục như nhảy xa, chạy đua ... trước mỗi kỳ thi nay đã không còn, thay vào đó là thêm hai căn nhà xây mới. Tôi xuống xe đi bộ một quãng trên con đường Cường Để. Không mấy thay đổi trên con đường này dù nó đã được đổi tên, vẫn còn hai hàng phượng vỹ hai bên đường. Ngang qua trường Cường Để mà anh tôi đã học trong 3 năm đệ nhị cấp, cửa đóng then cài, tôi cũng thấy nó nhỏ xíu, không như hình ảnh rộng lớn ngày xưa. Con đường làm tôi nhớ đến cha tôi rất nhiều, tưởng như thấy được bóng dáng cao lớn của ông đang đi thật nhanh về phía chợ, và tôi lúp xúp chạy theo sau.

Thành phố Quy Nhơn


 

Rồi chúng tôi đi tìm chợ Lớn Quy Nhơn. Đã nghe các bạn  buồn rầu kể về một cái plaza mới mọc lên sau khi ngôi chợ cũ đong đầy kỷ niệm tuổi nhỏ của chúng tôi bị cháy rụi nên không lấy gì làm ngạc nhiên. Vậy mà khi nhìn thấy cái plaza sừng sững nhiều tầng tôi thấy nó thật xa lạ và không phù hợp với chung quanh. Anh bạn người Đức khi nghe chúng tôi rủ "đi chợ" đã kêu lên "Đây là chợ à? Không, tôi muốn đi chợ khác kìa, chợ xổm, nơi người ta bán rau, bán cá!"...
Lúc lang thang trên đường, có những hình ảnh làm tôi thấy thích thú, từ chiếc xích lô cũ kỹ thong thả trôi trên đường, những cửa tiệm vẫn còn mang tên cũ, đến một gánh bánh hỏi đang bày hàng bên lề đường,. Nghe nói bánh hỏi Quy Nhơn rất ngon, tôi dừng lại xem. Người bán hàng đang xắt hẹ. Lá hẹ Quy nhơn nhỏ, được xắt rất mỏng và nhuyễn, rắc trên miếng bánh trắng mỏng trông hấp dẫn quá.

Gánh bánh hỏi Quy Nhơn

Một cô bạn trong nhóm rủ đến đường Võ Tánh ăn nem lụi. Ngày xưa đó chỉ là gánh bún nem bán ngoài đường, nay đã là quán ăn tươm tất, sạch sẽ. Họ chỉ bán mỗi món nem lụi, kèm thêm chả Huế. Nem lụi cuốn bánh tráng là ngon nhất. Đã lâu lắm rồi mới lại được ăn bánh tráng Quy Nhơn. Bánh dẻo, mềm, dai, cuốn với rau sống, nem lụi kèm bánh tráng chiên giòn ăn với tương thật ngon. Anh bạn người Đức ních luôn gần chục cuốn, kêu lên :" Ôi chưa bao giờ tôi được ăn cuốn nem ngon thế này." Rồi anh nói với người bán hàng: " Đây là món cuốn nem ngon nhất mà tôi từng được ăn ở Việt Nam, kể cả một số nước châu Á có món tương tự. Vì món ăn này, tôi sẽ trở lại!"

Về thăm lại trường xưa

Cuối cùng chúng tôi ghé đến trường cũ sau nhiều vòng tìm kiếm. Đêm đã xuống. Khi chúng tôi đến thì bên trong sân trường có các em nhỏ đang tập võ. Tình cờ gặp một nhóm cũng là học sinh cũ, sau khóa chúng tôi 2 năm về thăm trường. Trong lúc các bạn tíu tít chuyện trò, tôi và Lệ Hồng đi vào bên trong sân trường tìm lại khoảng trời xưa. Hai đứa ngồi một lúc lâu dưới chân cột cờ. Khoảng sân ngày xưa rợp bóng dương liễu là nơi chúng tôi dựng lều trong những ngày cắm trại nay không còn liễu nữa. Trong lớp học trên lầu ngày ấy, tôi thường ngồi cạnh cửa sổ nghe hàng dương lao xao và tiếng sóng biển rì rào vọng về từ bên kia đường. Nhớ những tà áo trắng ngày nào trong giờ tan học ùa ra như đàn bướm trắng. Nhớ những bước chân và những trò đùa nghịch ngợm thời thiếu nữ. Nhớ thầy cô. Nhớ bạn bè...
Tôi ngước mắt nhìn lên trời. Đêm có trăng tròn. Vẫn lại là trăng. Trăng của Hàn Mặc Tử "Trăng nằm sóng soãi trên cành liễu, Đợi gió đông về để lả lơi"  ...


Đêm trăng Quy Nhơn

Lại là một đêm trăng gây ấn tượng như đêm trăng trên chuyến tàu đi ngang qua Phan Rang nhìn thấy ngôi tháp cổ đìu hiu. Đêm nay lại có trăng tròn mùa rằm tháng ba. Và nơi tôi đang ngồi là ngôi trường con gái ngày nào đầy ắp kỷ niệm. Tôi muốn dừng lâu hơn ở nơi này để hồi ức từ từ trở lại nhưng đi cùng đoàn mà ai cũng mệt vì một ngày đi đường nên phải cùng về khách sạn. Đêm đó xúc động quá chúng tôi người nào cũng khó ngủ. Sáu đứa chúng tôi vào ở chung một phòng để nhắc chuyện xưa. Người nào cũng bùi ngùi. Chốn xưa cảnh cũ còn đó nhưng quá nhiều đổi thay. Người thì cha không còn, người khác mẹ đã mất.  Người rưng rưng nhớ lại những chuyến vượt biển đau thương năm nào rời Quy Nhơn ra đi. Một cô bạn than thở: "Ôi không thể tưởng tượng nổi mình đang ở Quy Nhơn". Cô khác tiếp: "Quy Nhơn nay đẹp quá, rồi mình sẽ về nữa". Tôi cũng cảm thấy buồn và có chút bâng khuâng. Đêm ấy tôi đem cả vầng trăng theo vào giấc ngủ ...

Vẫn là con thuyền xinh,
Vẫn là bờ cát mộng,
Sóng bạc đầu chờ mong,
Trăng về đêm không ngủ.

Đêm nghe biển thở dài,
Trăng ngóng nhìn thao thức.
Thuyền đầy trăng trên ngực,
Giăng tay đón em về.

Cuộc đời đã đi qua,
Em bốn mùa dâu bể.
Còn đâu lời hẹn thề,
Mà sóng bạc đầu mong!

Chốn xưa, lối cũ này,
Vẫn còn đó đêm nay.
Người còn, có ai hay
Ngoài lòng đêm, biển rộng? (*)

Bình minh trên biển Quy Nhơn

Sáng sớm hôm sau khi các bạn còn ngủ tôi đã thức dậy đi lang thang trên biển một mình tìm những hình ảnh đẹp của bình minh. Nắng sớm mai chuyển màu từ từ sau những rặng núi phía biển Đông. Rồi mặt trời ló dạng. Vài ngư dân kéo lưới mực lên bờ rồi đổ ra đất bán. Có tôm có rạm, cá nhỏ. Buổi sáng bắt đầu tấp nập. Người tập thể dục trên bờ biển, trong công viên, hay chạy bộ trên đường.  Xe cộ hối hả  trên đường. Học sinh đi học. Người công chức đi làm. Những gánh hàng rong đi về phía chợ. Một ngày mới lại bắt đầu trên thành phố biển.
Tôi bỗng dưng cảm thấy Quy Nhơn đang có những sinh hoạt và hình ảnh khá giống với Sài gòn. Từ cái bảng hiệu Metro xuất hiện ngay đầu ngõ vào thành phố, những con đường có hàng cây bàng râm mát, thỉnh thoảng chen lẫn màu phượng đỏ hay màu tím của hoa bằng lăng, những góc phố, những xây dựng mới, lối kiến trúc của trung tâm thương mại, nhà hàng, khách sạn, công viên, cầu cảng ...tôi thấy rất quen như đã gặp ở thành phố biển Nha Trang, Vũng Tàu, kể cả một số thành phố khác. Tôi không giải thích được nguyên nhân vì sao tôi lại chú ý đến những điểm tương tự đó, sự phát triển đồng đều là một  điều tốt,  hay bởi vì tôi lo rằng khi giống nhau nhiều quá, thì bản sắc riêng của mỗi địa phương dần dần sẽ phôi phai đi nhiều?
Có những đổi thay làm những người thuộc thế hệ cũ tiếc nuối không nguôi. Ở Quy Nhơn thì cái mà các bạn tôi tiếc nhiều nhất là cái chợ. Hoặc một số thứ mà khi các bạn nhắc thường hay nói "Hồi đó như vậy đó. Bây giờ không còn nữa!" Điều đó cũng giống như khi nghe các họa sĩ kể về những buôn làng Tây nguyên nay không dễ gì tìm được hình ảnh nên thơ của cô gái Tây nguyên mặc xà rông để hở ngực trần, tóc cài đóa hoa rừng, tay cầm bầu nước đi lên rẫy như ngày xưa mà các cô sẽ cầm những chai nước nhựa dùng lại hiệu La Vie cho tiện và gọn. Vì vậy loại bầu thân eo dùng đựng nước không cần trồng nữa. Còn già làng thì mặc sơ mi, ngồi trong ngôi nhà gạch mới mà uống bia lon thay vì ống hút đút vào ché rượu cần trong nhà rông xưa.

Biển Quy Nhơn
Đảo Hải Minh và tượng Đức Thánh Trần

Ngày xưa còn nhỏ tôi không biết đến nhiều những điểm tham quan du lịch của Quy Nhơn. Chỉ nhớ vài lần tôi theo các bạn qua đảo Hải Minh vì một cô bạn có người cậu Hải quân đang đóng ở đó. Nay từ con đường trước trường cũ nhìn qua vẫn thấy mũi đảo và tượng Đức Thánh Trần đứng chỉ tay ra biển Đông.  Ngoài những hòn đảo, cù lao Xanh, Quy Nhơn có nhiều điểm đến đẹp dành cho du khách khi đến thăm  nơi đây: Ghềnh Ráng với mộ Hàn Mặc Tử; Đập Đá; đỉnh Sương Mù ( đỉnh Hàm Rồng ); cụm Tháp Chàm có niên đại từ thế kỷ 11 đến thế kỷ 13 thuộc vương quốc cổ Champa xưa nằm rải rác ở 8 huyện phía nam tỉnh Bình Định như cụm tháp Dương Long ở Tây Sơn, tháp Bánh Ít ở Phước Lộc, Tuy Phước; tháp Cánh Tiên ở Nhơn Hậu, An Nhơn và một số tháp ở Phù Cát. Quy Nhơn thì có Tháp Đôi thuộc làng Hưng Thạnh xưa, nay nằm ở cửa ngõ đường vào thành phố.
Một số điểm đến nữa có lịch sử hơn 300 năm là Thập Tháp Di Đà Tự; chùa Sơn Long.


Thắng cảnh Hầm Hô

Một thắng cảnh nổi tiếng là Hầm Hô, thuộc hạ lưu sông Kút. Tên gọi dân dã này bắt nguồn từ một hiện tượng có thật mỗi khi hạn hán đến đỉnh điểm thì trước khi trời có mưa giông, âm thanh vang dội do không khí lạnh tràn về qua rừng cây dày đặc và những hang hốc đá thâm sâu, người xưa đã tin rằng do sự linh thiêng của việc cầu mưa "hô phong hoán vũ".

Đầm Thị Nại

Đẹp nhất là đầm Thị Nại với cây cầu dài 2.475 m, một trong những cây cầu vượt biển dài nhất của Việt Nam tính đến năm 2007. Địa danh này có âm gốc từ tiếng Champa,  cửa ngõ vào thành Đồ Bàn, về sau là thành Quy Nhơn, từng chứng kiến những cuộc chiến tranh lịch sử nổi tiếng từ cuối thế kỷ 11 đến thế kỷ 19.
Có đọc lại lịch sử mới thấy bồi hồi vì cả một quá khứ lẫy lừng của vùng đất này, từ vương quốc cổ Champa với nền văn hóa một thời vàng son rực rỡ đến nơi sản sinh bao anh hùng hào kiệt đất Việt mà niềm hãnh diện lớn nhất là Vua Quang Trung. 
Sáng hôm sau tôi và các bạn đi theo chị Hiền đến một cuộc họp mặt bạn cũ Cường để của chị khóa 60-67.  Đó là một cuộc gặp gỡ cảm động. Các anh chị lớn hơn chúng tôi nhiều tuổi,  sức khỏe cũng yếu đi, vậy mà khi có bạn cũ trở về  họ đã nhiệt tình quy tụ các bạn  học ngày xưa có người học từ  đệ thất  cùng nhau đến uống chén trà thơm của tình bạn và hàn huyên không dứt. Để chị Hiền và ông xã của chị ngồi lại còn chúng tôi theo một người bạn của chị hăng hái làm hướng dẫn viên du lịch dẫn đoàn chúng tôi lên đường đi Tây Sơn thăm bảo tàng Quang Trung. Chị nói : "Đến đất Quy Nhơn mà không đi viếng nơi thờ đức Vua Quang Trung là một thiếu sót lớn!".
Bảo tàng được xây dựng năm 1978 theo lối kiến trúc cổ, đẹp và uy nghiêm. Trong đó có điện thờ  Tây Sơn Tam kiệt và các danh tướng thời Tây Sơn được xây ngay trên nền nhà của ba anh em nhà Tây Sơn từ năm 1958, vẫn còn 2 di tích quý giá là cây me cổ thụ và giếng nước hơn 300 năm.

Bảo tàng Quang Trung
Tháp Cánh Tiên

Rời bảo tàng, chúng tôi đi đến Hầm Hô. Cảnh thiên nhiên núi rừng hoang dã và dòng thác trong vắt ở Hầm Hô làm chúng tôi thích thú như được lên cảnh tiên. Khi hai chiếc thuyền nhỏ chở chúng tôi lướt qua cánh rừng, có rất nhiều nhện nước, chuồn chuồn kim màu xanh biếc bay chấp chới chung quanh. Chưa bao giờ tôi thấy được nhiều chuồn chuồn  đến thế. Từng đàn có đến hàng trăm con nhỏ xíu chập chờn trên dòng nước trong veo. Màu xanh biếc của đôi cánh chúng thật là đẹp như cánh nàng tiên Tinker Bell. Cùng những âm thanh của núi rừng, tiếng nước chảy róc rách qua những khe đá là tiếng lũ chim rừng hót líu lo... Lâu lắm rồi mới có được cảm giác thật sảng khoái, hòa mình với thiên nhiên hoang dã, với trời cao và sông nước như thế.
Ngày cuối ở lại Quy Nhơn, tôi gặp được các cô bé đã quen qua trang nhà nthqn. Đó là Đào Thanh Hòa và Thu Trang. Lâu nay chỉ thấy qua hình, nay "mục sở thị", thấy như đã quen từ lâu. Trông các cô trẻ và dễ thương hơn trong hình nhiều. Chỉ tiếc thời gian lưu lại Quy Nhơn không nhiều nên chúng tôi không đi thăm được một số thầy cô và bạn bè hiện còn ở lại Quy Nhơn.
Riêng với anh bạn người Đức, lần đầu tiên đến Quy Nhơn, anh cho biết anh cũng có những trải nghiệm thú vị. Vì muốn đi tìm cái chợ thật sự, vào một buổi tối anh ta đã đi một mình tự tìm lấy một cái chợ đúng ý. Anh hào hứng kể "Tôi đã đi bộ đến tận cuối thành phố, ngang qua bãi biển,  tìm thấy chợ cá - đúng là cái chợ đấy nhé! Rồi tôi ghé vào một căn nhà nhỏ ven biển trong đó có một nhóm trẻ em đang được một cô giáo trẻ dạy tiếng Anh. Chúng lấy những cái can nhựa làm ghế ngồi. Tôi đã chen vào tham gia dạy tiếng Anh rồi sau đó rủ hết cả nhóm đi ăn cà rem. Rồi tôi đi ăn hải sản bên bờ biển, tươi ngon chưa từng thấy, giá lại rẻ nữa. Không có khách du lịch ngoại quốc nào. Quy Nhơn thật tuyệt!"

Biển Quy Nhơn

Trên đường trở về lại Sài gòn ngày hôm sau, tôi đi bằng máy bay cùng người bạn Đức cho kịp làm một số công việc trước hội chợ tháng 4, còn các bạn tôi quay trở lại Nha Trang sau đó mới về Sài Gòn. Từ trên cao nhìn xuống toàn cảnh Quy Nhơn cảm xúc nao nao mến thương lại dâng trào. Từ ô cửa máy bay, tôi cúi nhìn mãi cho đến khi thành phố khuất bóng và sau đó còn lại chỉ là dãy núi dài miền Trung xuyên suốt chặng đường bay.  Dù chuyến hành trình tìm về dĩ vãng của  chúng tôi quá ngắn, nhưng  đã đong đầy niềm vui xen lẫn nỗi buồn.  Có chút gì mâu thuẫn trong lòng tôi, khi trở về chốn xưa thấy nhiều đổi thay mới mẻ gây ngạc nhiên thú vị và hiểu thêm về một vùng đất lịch sử rất nên phát triển mạnh về du lịch, đồng thời cũng có ít nhiều ngẩn ngơ nuối tiếc cho những thứ đã mất. Thành phố xưa đâu rồi? Hay tất cả đã thuộc về dĩ vãng,  nay mãi mãi chỉ còn trong giấc mơ?...

NGUYỄN DIỆU TÂM

(*) Đêm Trở Về Chốn Cũ - Thơ Nguyễn Diệu Tâm
Hình ảnh : Nguyễn Diệu Tâm

Thứ Hai, 19 tháng 3, 2012

LỜI CẢM ƠN INTERNET

Tôi không có thói quen tham gia các trang mạng xã hội, chat trên mạng với người lạ. Vài lần đang vào skype làm việc với khách hàng, thấy đèn sáng, một tin nhắn lạ nhảy vào "Chào! Tên tôi là Mike. Bạn ở VN phải không?" Vì "lịch sự", tôi trả lời: "Phải, chào bạn."
- Tôi đã có lần đến VN.
- Lúc nào vậy?
- Hai năm trước.
- Bạn đã đi những nơi nào? Du lịch hay công tác?
- Du lịch. Tôi đã đến Sapa, Vịnh Hạ Long, Hội an, Huế, Mekong Delta.
- Ồ, vậy là bạn đi gần hết VN rồi
- Nhưng thời gian 2 tuần quá ngắn cho tôi tìm hiểu thêm về VN. Hôm nay rất vui được gặp bạn.
- Tôi cũng vậy. Hy vọng có thể giới thiệu thêm với bạn về đất nước tôi.
- Giờ này đã khuya, tôi đi làm ca đêm mới về, nhưng tôi không muốn ngủ. Bạn có thể nói chuyện thêm với tôi không?
- Úc cách VN 4 tiếng đồng hồ. Ở chỗ tôi bây giờ cũng đã gần 12 giờ khuya. Tôi phải đi ngủ. Anh cũng phải đi ngủ đi thôi. Good night!
- Ok good night. Hẹn gặp lại.
Chiều hôm sau, lại thấy hắn xuất hiện, tôi cũng trả lời vì thấy những câu hỏi rất "đàng hoàng". Hắn hỏi rất nhiều về VN.
- Rất thích khi được nghe bạn kể thêm về VN. Tôi không ngờ VN có nhiều cảnh đẹp. Con người VN lại dễ mến đến thế. Chúng ta làm bạn nhé!
Tôi giật mình, không biết trả lời sao ở tin nhắn này. Qua chat, tôi không biết anh ta là ai, bao nhiêu tuổi, và anh ta cũng vậy. Nhưng qua cách trả lời, tôi đoán anh ta còn rất trẻ. Vậy là tôi lưỡng lự, chỉ vội gõ "Thôi chào anh nhé, tôi có chút việc bận rồi."
Hôm sau, lại "Hi! Are you there?" ... Hôm sau nữa. Tôi không trả lời. Bây giờ thì không nên lịch sự nữa rồi. Tôi không muốn dấn sâu vào trò đùa này, "tội" cho anh chàng hy vọng tưởng tượng đầu bên kia là một cô gái Việt Nam trẻ trung, lại có nhiều kiến thức về đất nước của cô. Có lúc tôi thầm nghĩ ... những trao đổi "bạn bè" phương xa này có thể cũng hay lắm đấy chứ, thí dụ thực tập ngoại ngữ, hiểu thêm về văn hóa nước người, tự tin hơn v.v... Dù dường như tôi cũng như nhiều người lớn tuổi khác, không mấy tin tưởng vào các trang mạng xã hội và  cũng muốn khuyên các bạn trẻ nên cảnh giác với những quan hệ trên mạng như thế này, không phải lúc nào người lạ cũng đáng tin.
Sau đó, tôi vẫn vào Skype để làm việc với khách hàng, nhưng mở chế độ "Away" để ngăn bớt các cuộc "làm quen" của người lạ mà thỉnh thoảng tôi vẫn thấy đề nghị làm bạn hiện ra.  Trường hợp biết họ là khách hàng đi tìm nhà cung cấp thì phải sẵn sàng kết nối. Với bạn bè thì tôi thường dùng Yahoo Messenger. Còn đám con cháu nhà tôi đang độ tuổi teen rất ghiền chat trên Face Book. Lúc nào vào Face Book cũng thấy đèn chúng sáng, hầu như chúng chỉ buông ra lúc ngủ! Không biết có bao nhiêu gặp gỡ thật sự ngoài những giây phút gặp nhau trên mạng, vào xem thấy đứa nào cũng có đến 400, 500 friends, ngoài bạn bè "thật sự" của chúng. Sống ở Mỹ, Úc, mấy đứa cháu thật tự nhiên khi khai thông tin "In relationship with ..." và đưa hình chụp chung với bạn trai, bạn gái lên trang. Một người bạn hỏi: "Không sợ Daddy biết hả?" Trả lời: "Ổng cũng có Face Book mà!"
Tôi cũng bắt đầu có Face Book. Ban đầu là gia đình, bạn bè là "Friends" của mình để chia xẻ những thông tin, hình ảnh. Các em tôi rất hoan nghênh việc tôi có Face Book và blog. Một em trai nói : "Ngày xưa cả nhà dành nhau đọc truyện chị viết, nay thì khỏi dành. Cứ thấy chị đưa vào Wall là xem được". Cô em dâu của tôi nói: "Em cho các bạn em đường link Face book của chị , họ thích lắm và hỏi em có phải chị là người Huế, vì hình ảnh chị đưa vào đẹp, cách viết rất .. Huế". Một người bạn cũ thì viết "Trang Face Book của em đẹp quá, đầy đủ Cầm - Kỳ - Thi - Họa".
Lần gặp nhau trong một buổi tiệc sinh nhật, chồng một cô bạn của em tôi tự dưng nói: "Em có vào Face Book đọc các bài du ký của chị. Hay lắm"... Sau đó là bạn của các em tôi, con và cháu tôi í ới làm quen. Bài thơ viết cho con trai ngày đi hỏi vợ  được các bạn của con vào đọc nhiều. Một số lời bàn qua trang của con dâu tôi: "Bạn có một bà mẹ chồng  rất tuyệt!" Con trai thì thủ thỉ: "Sao tự nhiên mẹ .. làm thơ, hay vậy? Con đọc .. thấy muốn khóc."
Thấy hay hay, tôi nồng nhiệt rủ  một số bạn cũ tham gia Face Book cho vui, một người bạn của tôi nói "Mình sợ Face Book vì mức độ lan truyền của nó rộng quá. Nhiều khi vào thấy bên kia đèn sáng đang chuyện trò với nhau, ở đây mình có thể đọc được từ trang Home, nên sợ nhiều khi mình tâm sự chuyện riêng, thí dụ chuyện tình cũ .. với bạn sẽ bị lộ tẩy. Ở bên mình nhiều người mất vợ mất chồng chỉ vì Face Book!"
Một cô bạn khác: "Trời ơi, ông xã mình có Face Book! Mình cũng phải lập một trang để theo dõi ổng chứ mình đâu có gì mà viết, mà chat với ai! Vậy mà có mấy con nhỏ, thấy ổng đèn sáng là nó nhảy vào. Mình tức quá đi thôi. Kiểu này nếu không cấm ổng thì có ngày mất chồng thiệt".
Có cô chia xẻ: "Mình không dám tạo Face Book đâu, sợ ông xã mình ghen. Nội có blog rảnh viết bậy bạ với bạn bè cho vui, ổng biết cứ cằn nhằn: Bày đặt lốc liếc! Bà cũng lãng mạn dữ hén. Dẹp đi cho tui nhờ"! Tôi nói: "Khổ chưa, từng tuổi này ai mà thèm "cua" mình nữa mà mấy ổng ghen. Sợ là sợ cho mấy ổng đó. Mà mấy ổng làm vậy là ngăn cản "tài năng" đang lên của vợ! Bộ vợ chỉ biết ôm cái nồi cơm, ôm đống tả của con thôi sao?"... Thuyết phục gì đi nữa, các bạn của tôi cũng vắng bóng trên Face Book, trên blog, dù nhiều bạn viết rất hay.
Lạ một điều là những người bạn cũ thời đại học, nay về hưu, đa số ít ai muốn viết gì, chia xẻ gì với bạn bè qua Internet. Có người thú nhận "Mình có biết gì về Internet đâu, hỏi con thì con nó không chịu chỉ. Nó còn nói "Mẹ bày đặt biết mấy cái này làm gì"... Người biết thì cũng luôn bận rộn việc nhà.  Tôi tiếc hùi hụi vì bạn tôi đa số là giáo viên Văn, có người đã từng đoạt những giải văn học của Thành đoàn, có người đang là  giảng viên, hiệu trưởng Đại học, Trung tâm Luyện thi v.v. Họ đều viết văn giỏi,  làm thơ hay.  Ngày gặp lại các bạn, tôi mới biết có một bạn trai trong lớp giỏi về thiết kế đã tạo một blog multiply cho lớp, lấy tên Việt Hán Saigon. Nhạc nền là bản Thiên Thai. Lý do những năm học cuối thời sinh viên, các bạn làm văn nghệ đã dựng nên màn hoạt cảnh này. Và từ đó các bạn đều "phong" cho mình thành "tiên" hết.  Và trang blog này được chúng tôi xem như là cái "động tiên". Ban đầu làm cái blog này người bạn chủ xị cũng mệt vì phải hướng dẫn các bạn mình làm thế nào để đưa bài  vào blog, chèn hình v.v.. Dụ dỗ lắm cũng được vài ba người trong sĩ số 20 người, nửa lớp còn lại trừ những bạn ở nước ngoài hoặc đang đi lạc đâu đó chưa tìm được đường tìm về tổ ấm. Khi gặp lại, tôi "phát động" nhiều chương trình như "Săn ảnh đẹp cảnh tiên", chương trình du lịch Angkor v.v.  Nhưng rồi blog lại đìu hiu. Chúng tôi gặp nhau thường xuyên nhất là qua email, tôi rủ hết bạn này đến bạn kia  sắp xếp thời gian để viết cho vui. Các bạn chỉ cười: " Thì Tâm cứ viết đi, tụi này thích đọc thôi hà!" Sau đó có bạn email nói "Có những bài đọc thích lắm mà nếu chỉ trong phạm vi lớp thôi thì cũng phí, cho mình gửi đến các bạn khác nữa nhé".
Trong số các bạn thời trung học, cũng có một cô bạn rất siêng làm "nhà" cho các bạn khác, bắt đầu rủ tôi lập blog. Tôi thấy cũng hay hay nên làm thử, ban đầu hơi mệt vì mất thì giờ nhiều, nhưng sau đó khi "nhà" đã xây xong rồi thì cứ yên tâm có gì cũng thả vào. Khi cô bạn này vào thăm "nhà " tôi, cô giật mình "Ủa, cái nhà này làm hồi nào mà xôm vậy ta?" Tôi nghĩ, nó như cái nhà riêng của mình, mình mở cửa mời khách vào chơi nếu muốn, còn khóa cửa cũng chẳng ai vào được. Thấy vui vui, tôi thông báo cho các bạn khác và rủ các bạn mỗi ngày rời cái bếp một chút thôi để viết và "tám" cho vui, mà vẫn được ở nhà không cần ra ngoài gặp gỡ. Rủ hoài, nhưng không mấy ai nghe theo lời mời mọc rủ ren của tôi, nên cuối cùng tôi .. cô đơn trong cái không gian rộng lớn của Internet này.
Thôi được, tôi nhủ thầm, các bạn "làm biếng" thì mình sẽ viết cho các bạn đọc. Mỗi người có một ý thích riêng, một nguồn vui riêng, đâu có ai giống ai! Tôi chỉ muốn khuyên các bạn của tôi ngoài đọc nhiều, rất nên viết nhiều vì đó không chỉ là một cách thư giãn của tuổi về hưu,  mà còn là một trong những cách luyện chữ nghĩa, trí nhớ.
Trang web thì tôi làm đã lâu cho công việc của mình. Ngày nay hầu như công ty nào dù nhỏ cũng có một trang web riêng để khách hàng tiện truy cập, hiểu về hàng hóa dịch vụ của mình. Gặp các anh họa sĩ quen, tôi cũng xúi các anh mở trang web. Dĩ nhiên đây là một việc không đơn giản với nhiều người vì  không phải ai cũng có điều kiện. Có người nghe theo tôi, nhưng sau đó cứ liên tục gọi điện: "Có trang web, lại tốn tiền đủ thứ. Quan trọng nhất là phải có người admin. Tự làm thì anh không biết làm sao cho đẹp.  Lại phải luôn cập nhật thông tin. Trời ơi, mất thì giờ quá! " Tôi khuyên họ phải kiên nhẫn, từ từ tìm hiểu, học hỏi.
Hiện nay thì có nhiều trang mạng có thể làm miễn phí, có thể tận dụng dù  cũng sợ chưa biết đến lúc nào thì bị sập. Cũng phải chịu thôi, cứ sẵn sàng để "dọn nhà" và hãy xem đó như những trò chơi bổ ích.
Cuối cùng ngoài trang Face Book cá nhân, tôi đã tạo thêm 2 trang cho công việc và  blogs riêng để ghi chép. Nhiều yêu cầu làm bạn gửi đến, trong đó khá nhiều bạn trẻ. Tôi bớt khép kín mối quan hệ chỉ trong số người thân quen. Tôi nghĩ nếu các bạn trẻ có thích làm quen với mình thì điều đó cũng tốt, có nghĩa là họ cảm thấy những xẻ chia của mình không lạc hậu, lỗi thời, ít nhiều cũng phù hợp với suy nghĩ của họ. Vậy là càng lúc càng mở rộng. Đối với trang cá nhân thì tôi cẩn thận hơn một chút vì có một số người lạ. Phải xem qua Profile của họ để biết ít nhất họ là ai, rồi mới "accept". Khi bên kia không để lộ ra thông tin gì thì thôi, phải "Ignore". Riêng trang VN Crafts chỉ trong vòng một tuần đã có mấy trăm "friends" từ nước ngoài cũng như trong nước "like". Nhiều đường link dẫn đến những blog rất hay, hoặc những trang Face Book về mỹ thuật vô cùng hấp dẫn. Buổi tối rảnh tôi thường ngồi hàng giờ đến khuya để xem tranh trên mạng. Tôi cũng biết được nhiều Art Gallery và hội họa đương đại ở nhiều nước trên thế giới . Đường truyền cũ chậm quá, tôi nâng cấp từ ADSL lên VDSL. Rồi tăng dung lượng cho máy vi tính v.v...
Những tiện ích đem lại từ Internet rất nhiều, từ thư điện tử, truy tìm dữ liệu, bán hàng qua mạng v.v. ngày nay thì ai cũng biết. Những chuyện trò trên mạng ngày càng phổ biến, tiện lợi. Làm việc giữa 2 người hay một nhóm người qua Skype thật thuận tiện, nhanh chóng. Có những trang mạng truy tìm thật tuyệt. Một cô bạn cũ tìm thấy tôi qua google,  theo một thông tin cũ từ 10 năm trước. Một họa sĩ gặp lại tôi cũng qua google nhờ bài thơ tôi viết cảm hứng từ bức tranh của anh. Gặp lại nhiều bạn cũ, quen thêm bạn mới, tôi bỗng muốn viết và đọc nhiều hơn, và càng lúc càng thấy khó mà thiếu được những thói quen phải lướt qua những địa chỉ email, web, blogs mỗi ngày.
Thời hiện đại, rõ ràng có nhiều công cụ tiện ích phục vụ con người. Biết sử dụng thì nó tốt, không thì cũng có cái không tốt. Bạn cần phải biết lựa chọn và tận dụng cái hay của nó.  Với Internet, trong phạm vi  tôi đang nói đến, cái tốt là con người gần gũi với nhau hơn từ xa, thông tin luôn được cập nhật, kiến thức gia tăng, giúp cho con người phát triển kỹ năng "đọc, viết và trò chuyện", chia sẻ vui buồn dễ dàng hơn. Ngày xưa chỉ biết gửi thư qua bưu điện, thư có đi lạc cũng ráng mà chịu. Gọi điện thoại qua Mỹ thì tốn tiền, cũng tiếc. Đến lúc bắt đầu dấn thân vào công việc kinh doanh càng thấy hiệu quả của  Internet. Đôi khi lấy được một đơn hàng chỉ trong vòng vài tiếng đồng hồ chịu khó ngồi trước máy, vào Skype để viết hoặc trực tiếp nói chuyện. Lại thêm webcam để có thể xem mẫu hàng như thế nào. Một cô khách hàng người Anh sau khi thỏa thuận xong xuôi đơn hàng mới một cách nhanh chóng, sung sướng viết: "Đôi khi tôi tự hỏi nếu không có Internet thì sao nhỉ?"  Tôi trả lời: "Thì viết thư gửi qua bưu điện, chờ 1 tháng sau nhận hồi âm, trả lời rồi lại chờ..." - "Kinh khủng, vậy thì khách hàng cũng mất theo luôn!" Cô nói thêm: "Tâm à, nếu sau này tôi ngưng không làm công việc này nữa, thì tôi vẫn muốn giữ liên lạc với cô. Chúng ta là bạn mãi mãi." Một cô gái trẻ khác viết: " Chị ơi, em nói hoài với ông xã, em mê nghề này, và nếu em có chọn nó làm business chính của em thì chị chính là người em muốn học hỏi". Đó là những khách hàng tôi thường xuyên gặp trên Net, đôi khi chỉ để trò chuyện ngoài công việc, như những người bạn.
Hôm nay tôi cũng mới vào Skype nói chuyện với cô bạn ở Úc. Đang nói thì một khách hàng mới gửi tin: "Có thể gọi điện thoại cho cô được không? Tôi là Richard X"... Sau đó là hàng loạt thông tin, con số anh ta gửi vào tin nhắn. Tôi vừa làm việc vừa nói chuyện với H. Bạn tôi bảo: "Thôi, làm việc đi, không khéo lộn tùm lum". Lúc đó lại thấy ánh đèn sáng lên từ phía nhiều người  khách hàng khác từ Srilanka, Đức, Úc và Hà Nội.
Có hôm đã khuya, thấy đèn Skype của tôi còn sáng, một người bạn lớn tuổi nhắn: "Sao giờ này em chưa ngủ? Đi ngủ đi, khuya rồi!" ... Cảm thấy thật gần gũi, như anh đang ở đâu quanh đây thôi, dù khoảng cách thực tế rất xa, nửa vòng trái đất. Cái cảm giác ấm áp khi gặp lại bạn trên net đã theo tôi khi đi xa nhà. Ở bất kỳ nơi nào, từ những ngày lạnh giá ở Đức nằm trên vùng núi tuyết, hay lạc lõng ở Thụy Sỹ, cả những ngày mưa dầm ghé Huế ... cứ có dịp vào Internet là gặp, không thì cũng vài dòng tâm sự qua email, cũng làm mình dịu đi cảm giác cô đơn khi phải xa nhà.
Và tôi muốn nói lời cảm ơn Internet.


NGUYỄN DIỆU TÂM

Thứ Bảy, 10 tháng 3, 2012

TRỞ LẠI ĐẢO NGỌC

Trở lại đảo Ngọc Phú Quốc sau 27 năm xa cách, chuyến đi bất ngờ không dự định, nhưng đã gây nhiều xúc cảm trong lòng tôi.
Tôi có thói quen thích ngồi gần cửa sổ trên những chuyến tàu, nhưng không phải lúc nào mình cũng được ngồi ở vị trí mong muốn. Một người đàn ông đã ngồi bên cửa sổ, còn tôi là số ghế bên trong. Khi chuyến bay Vietnam Airlines 1813 cất cánh từ phi trường Tân Sơn Nhất, bay lên cao lẫn vào trong những đám mây, khoảng 10 phút sau tôi vẫn nhìn thấy được những cánh đồng xanh thẳm bên dưới. Chập chờn mươi phút nữa, là biển bao la. Từng cuộn mây trắng như bông rắc cùng khắp bầu trời xanh biếc và rồi bên dưới là những mảnh đảo trong cụm quần đảo nằm trong vịnh Thái Lan chen nhau trên mặt biển. Khi máy bay dần hạ thấp xuống sau gần 1 giờ bay, đảo Ngọc Phú Quốc chập chùng rừng núi giữa biển xanh trong vắt màu ngọc bích, cát trắng viền quanh đảo thật đẹp hiện ra. Chuyến bay lần này cho tôi cảm giác rất khác với những chuyến bay xa trước đây vì khi lên cao chỉ thấy trời và mây, còn bây giờ dường như máy bay đang bay ở độ cao không quá cao nên lúc nào nhìn qua khoang cửa tôi cũng nhìn thấy biển và rừng núi.
Máy bay hạ cánh xuống sân bay Phú Quốc giữa trưa tháng 3. So với 27 năm trước, sân bay đẹp hơn rất nhiều do mới xây dựng lại. Con đường đất ngày xưa dẫn về chợ Dương Đông nay đã được mở rộng và tráng nhựa, những ngôi nhà hai bên đường to lớn hơn, thoạt nhìn đã thấy thành phố thay đổi rất nhiều, hiện đại hơn, tiện nghi hơn không thua những thành phố lớn miền biển khác. Trời hơi nóng, nhưng dễ chịu và thỉnh thoảng có gió mát thổi về từ biển.


Đảo Ngọc Phú Quốc ( Ảnh: google )

P đón tôi ở phi trường. Cô lấy số điện thoại từ các con tôi, gọi cho tôi ngày hôm trước "Sao chị không về? Đã lâu quá rồi. Em nhớ chị!" Thật tình tôi không nhớ ra P. Nhưng giọng nói nghẹn ngào xúc động của P rất gần gũi nên tôi nghĩ chắc chắn ngày ấy P khá thân với tôi mà chỉ vì lâu quá, không nhớ nổi đó là ai.
"Em sẽ đón chị ở sân bay, chị về nhà em ở". Tôi ừ. "Em mặc áo màu vàng". Vừa ra cửa đã thấy cô gái mặc áo vàng, tôi nhận ra P ngay. "Chị nhận ra P rồi, chỉ có cái quên tên em, lâu quá mà"! P cười "Em thì nhận ra chị ngay, chị không thay đổi mấy".
Cô gái chở tôi về nhà cô trước để cất hành lý. Nhà cô cách nơi đám tang 2 căn, tiện cho tôi qua lại những ngày này.
Tràn ngập xúc động khi gặp lại rất nhiều người quen, bà con bên ngoại chồng. Những đứa bé nhỏ xíu ngày ấy trạc tuổi con tôi năm lên ba nay đã lớn. Thằng con tôi lúc ấy hay chơi với một cô bé hàng xóm cùng tuổi, nó hay rủ cô bé cùng leo lên chiếc Vespa cũ của ông cậu bỏ ngoài hiên, giắt thêm cành lê ki ma, rồi gọi mẹ "Mẹ ơi, xem này, đây là xe hoa"! Cô bé ấy bây giờ lớn bộn, tóc dài nhuộm vàng nâu, diện đúng mốt, mặt mày thật xinh xắn. "Bây giờ con làm gì?" - "Dạ, con làm ở tiệm uốn tóc". Tôi cũng nhớ đến cha cô, người ngư dân vạm vỡ như chàng Vọi trong Trống Mái của Khái Hưng. Ngoài những ngày đi biển thì anh ở nhà chăm sóc đàn con 5 đứa và lúc nào cũng sẵn sàng giúp đỡ hàng xóm, nhất là mẹ con tôi trong hoàn cảnh chồng ở xa. Những lúc máy may hư, cánh cửa long bản lề, không biết gọi ai thì anh luôn là người hùng ra tay giúp đỡ.
Một anh chàng chạy đến "Chị nhớ em không?" Tôi nhìn rồi lắc đầu. "Cu La đây chị!"...
Một chàng trẻ tuổi khác: "Nhớ em không? Hồi đó em mặc toàn quần tây sơ mi chị may!"
Rồi một người phụ nữ: "Em nhận ra chị nhưng chắc chị không nhớ em rồi. Hồi đó chị may áo cưới cho em đó!"
Một cô gái lướt qua: "Chị nhớ em không?" Tôi cười "Rất quen..." Thì ra là cô bé mà cuộc đời cũng tương tự như hoàn cảnh Lâm Sanh Xuân Nương trong câu chuyện cổ dân gian ngày còn bé được đọc. Cha đi Mỹ, mẹ giao hai chị em - chị 2 tuổi còn em trai mới được vài tháng cho bà nội nuôi để đi lấy chồng. Hai chị em lớn lên trong tình yêu và sự nuôi dưỡng của ông bà nội và các cô chú. Thỉnh thoảng nhớ con quá, vì bị mẹ chồng cấm tiệt không được thăm con, người mẹ đến nhà đứng ngoài hàng rào lấp ló chờ con ra sân chơi để nhìn. Hai chị em cứ vậy mà lớn. Nay cô chị đã trưởng thành, có gia đình riêng của mình và làm ăn rất giỏi.
Một cô bé nữa, từng từ Phú Quốc lên Sài gòn cùng mẹ ở tạm trong nhà chồng tôi trong suốt thời gian chữa bệnh. Cha cô nhậu nhẹt tối ngày, thỉnh thoảng cũng cho con uống bia. Lúc 5 tuổi, cô bé nhìn thấy chai bia cha nhét vội trong góc giường đã bò vào lấy ra uống. Không ngờ đó là a xít. May là chỉ mới mở nút chai ngửi, vậy mà cổ họng cô teo rút lại không ăn uống được, bác sĩ phải tìm cách nong ra. Lúc đó cô bé xinh như thiên thần và tai nạn của cô đã làm mọi người rơi nước mắt. Nay nhìn thấy cô bé lớn lên như thế, tôi sững người, thật cảm ơn Trời Phật đã cho cô sống.
Các em cũng giống như con trai tôi, đứa bé lúc nhỏ rất kháu khỉnh mà mọi người ở đây ai cũng yêu quý nhắc nhở, bây giờ cháu cao lớn, chững chạc, lâu ngày không gặp làm sao nhận ra.
Rồi các dì, các mợ, anh chị em bà con, tay bắt mặt mừng sau quá nhiều năm xa cách, nhưng trong hoàn cảnh này, nhiều người đã khóc khi gặp lại tôi. Thắp nén nhang cho anh xong, tôi ra cùng với các dì đang tập trung trong khu bếp đảm trách hậu cần. Bếp lúc nào cũng đỏ lửa. Ngoài sân chừng chục bàn ngồi đầy khách. Nhóm phục vụ liên tục mời trà, bánh, dọn cơm. Tôi đã biết ở quê, mỗi lần nhà ai có quan hôn tang tế là coi như bếp núc rần rần suốt ngày để phục vụ, vậy mà nhìn thấy cảnh tượng này cũng khá ngỡ ngàng. Những món bánh được dọn lên rất khéo, từ bánh bao, bánh bò, da lợn, các món ăn mặn dĩ nhiên đa phần là hải sản tươi ngon, đều do các dì và các chị em bạn dâu làm. Mỗi lần họ hàng có đám, giỗ quảy, là phụ nữ luôn lãnh phần làm bếp. Tôi thấy món nào cũng ngon, và ngày ba bữa không có bữa ăn nào giống nhau. Và tất nhiên không thể thiếu món đặc sản của Phú Quốc là bánh canh cá rất ngon, tôi vẫn nhớ lúc trước tôi rất ghiền. Phía đầu xóm có một gánh bánh canh mà mỗi sáng nếu không ra sớm sẽ không bao giờ được ăn vì khách luôn rất đông, gánh bánh canh không kịp bán. Bột bánh dai và trong, từng sợi dài hơi to, nước lèo hầm từ xương cá rất ngọt. Khi ăn rắc tiêu Phú Quốc, thả thêm vài lát ớt đỏ cay, một chút tỏi hành phi thơm, lát chả cá dai dai chấm với nước mắm Phú Quốc thật là tuyệt.



Trên sông Dương Đông (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)

Bên cầu Hùng Vương (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)

Tôi cũng thấy lúc này Phú Quốc đông dân hơn xưa rất nhiều. Nhà cửa ở thị trấn san sát mọc, có bệnh viện, nhiều trường học khang trang. Vùng biển Phú Quốc có 22 đảo lớn nhỏ, trong đó diện tích đảo Phú Quốc xấp xỉ đảo quốc Singapore nhưng dân số trước 1975 rất thưa thớt, chỉ khoảng 5.000 người toàn đảo. Ngày nay đã lên đến gần 80.000 người do làn sóng di dân sau 1975.
Được biết vào cuối thế kỷ 17, một người Hoa là Mạc Cửu quê Quảng Đông đã rời Phúc Kiến dẫn theo gia đình và hàng trăm binh sĩ, sĩ tử ra đi đến đảo Koh Tral thuộc Chân Lạp lập nghiệp. Dần dần vùng đất này trở thành phồn vinh, giàu có, quy tụ cộng đồng người Hoa từ các đảo gần đó, mới đổi tên thành Phú quốc. Khi Mạc Cửu mất, con là Mạc Thiên Tứ lên nối nghiệp. Đến giữa thế kỷ 18 thì Phú Quốc cùng các lãnh thổ vùng duyên hải ven bờ Vịnh Thái Lan bao gồm Cà Mau, Rạch Giá, Cần Thơ, Long Xuyên, Châu Đốc, Sa Đéc, Bạc Liêu ... được dâng cho Chúa Nguyễn. Võ vương Nguyễn Phúc Khoát đã sát nhập tất cả vào trấn Hà Tiên giao cho Mạc Thiên Tứ cai trị.




 Giếng Tiên Phú Quốc (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)


Tàu đánh cá neo ở cửa sông Dương Đông (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)

Có lẽ vì vậy mà đa số dân Phú Quốc gốc người Hoa. Nhiều phong tục tập quán, văn hóa ẩm thực pha lẫn Hoa, Việt, Thái Lan, Campuchia ... rất khác với các vùng đất liền. Nhiều thắc mắc tôi hỏi thì chỉ được trả lời "Ở đây là như vậy đó!"
Tôi không rõ bên chồng tôi là gốc Hoa hay Việt nhưng một số chị em bạn dâu là người Hoa, rất xinh đẹp. Gia đình họ nhiều đời làm ăn giàu có. Và cũng có lẽ gốc người Hoa ở đây nhiều quá nên phong tục và suy nghĩ của họ cũng rất phong kiến, rằng đàn ông là người chủ gia đình, ra ngoài đi làm, giao tế, có thể được lấy nhiều vợ. Ông ngoại chồng tôi chính thức là 2 bà vợ, chưa kể bà ba và không biết còn những ai trong bóng tối nữa. Và khi đàn ông ra ngoài giao tế, dĩ nhiên luôn có chén anh chén chú. Cái "văn hóa" nhậu này thật ra không chỉ ở Phú Quốc do đàn ông đi biển cần chất "xúc tác" mà dường như khắp nước đâu đâu cũng có nhậu. Có về Phú Quốc mới thấy thương cho những người đàn bà. Họ đóng vai trò thầm lặng, nhỏ mọn sau lưng chồng. Đa phần ở nhà sinh con, lo bếp núc hầu ông chồng và bạn nhậu, bà con lối xóm có đám cưới, đám giỗ hay tang ma đều có mặt để phụ giúp hậu cần, các bữa ăn đãi khách và có lẽ đó là lý do vì sao phụ nữ Phú Quốc rất đảm đang, giỏi việc nhà, nữ công gia chánh. Có người suốt cuộc đời tận tụy cho chồng con, gần cuối đời mới biết trắng tay vì chồng tham vàng bỏ ngãi. Đó là hình ảnh tôi biết 27 năm về trước, còn bây giờ vì thời gian trở lại ngắn ngủi quá, tôi không rõ có đổi khác chút nào không nhưng nhìn lại cuộc đời các dì và người quen qua lời kể, tôi thấy rất thương cảm. Cả con trai tôi cũng cùng một suy nghĩ.
Tò mò muốn nhìn thấy cảnh đổi thay của Phú Quốc, buổi chiều hôm đó tôi đã đi với P xem qua và tìm thăm ngôi nhà cũ mà ông ngoại chồng đã cho chúng tôi mượn ở ngày xưa. Đó là căn nhà cổ 3 gian lợp ngói mà trong một bài thơ viết cho con tôi có nhắc đến:

Ngày con vừa chào đời,
Mẹ thêu con tấm áo.
Một đàn chim vui tươi,
Đời con đầy tiếng cười.

Con loanh quanh bên mẹ, 
Giúp mẹ nhặt chỉ thừa,
Đuổi chuột vào nhà trống,
Mái vỡ dệt sợi mưa.

Bên con lòng mẹ ấm,
Dù ngoài trời bão giông,
Con diều hâu nào động,
Mẹ dấu con vào lòng... (*)

Đứng ở ngôi nhà xưa bây giờ đã được nhà ông cậu khoanh lại bằng hàng rào, bà mợ đi vắng không vào được, tôi bồi hồi nhớ lại ngày cũ. Tôi thấy tôi ngồi bên chiếc máy may ngay góc ở cửa ra vào. Con trai tôi lon ton chạy tới chạy lui. Tiếng con gọi "Mẹ ơi, đừng sợ, có con đây!"  khi thỉnh thoảng có chú chuột nhắt nào đó vọt qua. Cây lê ki ma xum xuê bên nóc buồng tắm đã bị đốn vì vùng đất kế bên đã bị giải tỏa nhưng cái giếng xưa vẫn còn. Ngày ấy nơi này chưa có nước trong để dùng, cái giếng là nơi tập trung lối xóm giặt giũ. Mỗi ngày tôi phải chờ ông dượng M lên núi chở nước sạch về. Người ta bảo trên núi có giếng tiên. Có lẽ nhờ tắm nước giếng tiên mà con gái Phú Quốc dù là dân miền biển vẫn trắng trẻo xinh đẹp?

Dấu tích ngôi nhà cũ

Xóm nghèo bên sông (Ảnh Nguyễn Diệu Tâm)

Phía trước nhà có con sông, mỗi lần cập bờ là ông dượng lui cui xách nước vào xóm. Tôi gọi bằng dượng vì ông là chồng bà dì, một người phụ nữ xinh đẹp đảm đang nhưng không hiểu chuyện gì đã xảy ra mà đã từ lâu họ chia hai căn nhà ra người ở phía trước, kẻ đằng sau. Bề ngoài ông tuy cục mịch, lầm lì nhưng tánh tốt, ai nhờ vả gì ông cũng làm. Con tôi lúc đó mới lên ba, nhưng nó vẫn còn nhớ từ bên này muốn qua nhà bà dì Hai thì phải gọi thúng chở đi băng ngang qua con sông. Nhìn ra xa hướng bên trái là cửa sông Dương Đông và dinh Cậu, ngôi đền thờ linh thiêng mà ngư dân địa phương thường cầu nguyện mỗi lần ra khơi. Từ đó là bãi biển trải dài nước trong xanh và cát trắng mà buổi chiều tôi thường dẫn con ra chơi. Biển là nơi để tôi mơ mộng và thả nỗi buồn.

Dinh Cậu, Dương Đông - Phú Quốc (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)




Biển Phú Quốc (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)

Tôi tiếp tục đi về phía biển. Bây giờ cũng không còn trống chỗ vì hàng loạt resort, khách sạn, nhà hàng đã nằm chen kín. Ngày nay muốn ra biển tắm phải đi vào các khu vực này.
Rẽ qua con đường nhỏ là đường đi vào Chợ Đêm Dương Đông. Ngày trước, con đường từ nhà ra chợ  khá gần. Mỗi buổi sáng tôi thường vội vã ra chợ sớm để mua được cá mực tươi ngon. Thuyền cá cập sát mé chợ, nếu nhảy xuống thuyền mua thì giá rẻ hơn khi đã đưa lên bờ. Tôi không dám nhảy xuống vì khoảng cách khá cao, sợ ngã xuống nước. Thích nhất là mua được ghẹ, mực tươi xanh đem về hấp dấm. Cái món cá trích là món tôi mê. Chỉ cần làm sạch, không cần lấy xương, cứ sắp kín vào nồi, đổ nước mắm ngon Phú Quốc và đường vào rồi bắc lên lò riu riu lửa tự động xương cá mềm rục như cá hộp, mà con cá cứng lại, ăn với cơm và canh khoai mỡ rất ngon. Cá trích làm gỏi cũng ngon. Thỉnh thoảng đi chợ tôi cũng thấy cá nóc. Loại cá này nhìn hình thù bên ngoài đã thấy sợ. Nghe nói gan của nó rất độc. Có lần nghe đồn một người vợ đã đầu độc chồng bằng món cháo cá nóc mà khi làm cá, chị ta không bỏ gan đi.
Ngoài ra còn có các đặc sản nổi tiếng ngoài nước mắm Phú Quốc lừng lẫy là cá khô thiều, mực, hồ tiêu... Nhiều hãng nước mắm nay có thêm resort, nhà hàng, khách sạn cùng tên mà chỉ đi một vòng tôi đã nhận ra.
Chợ đêm Dương Đông tối cuối tuần thật đông khách. Đèn đuốc sáng choang. Nhiều quán ăn trình bày các loại hải sản địa phương rất bắt mắt. Những tủ kính bán hàng mỹ nghệ có đủ loại ốc lạ, màu sắc rất đẹp. Có lẽ do dân du lịch ngày nay đã biết đến Phú Quốc nhiều nên nhiều sinh hoạt nơi này hiện nay cũng dành để phục vụ khách du lịch. Kề bên đền thờ Dinh Cậu cách đó không xa lại có một chợ đêm Dinh Cậu nữa. Tối thứ bảy khách Tây đến đây rất đông. Từ những lần đặt vé máy bay qua mạng và lúc ngồi chờ ở sân bay,  thấy những chuyến bay Vietnam Airlines và Air Mekong đều chật cứng và liên tục trong ngày, tôi mới biết hành trình đi Phú Quốc rất thu hút. Đi thăm Chợ đêm Phú Quốc, tôi lại có đánh giá mô hình này có vẻ hấp dẫn hơn cả chợ đêm Bến Thành.




Chợ đêm Phú Quốc (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)

Đi về phía khu resort, đèn giăng lộng lẫy tưng bừng như đêm lễ hội. Có nhiều quán bar, nhà hàng Barbecue, tiệm café, nhà hàng hải sản, các cửa hàng mỹ nghệ, khách sạn sang trọng ... không thua gì Mũi Né.
Buổi sáng hôm sau, chủ nhật, cũng là ngày sinh nhật của tôi. Những tin nhắn chúc mừng sinh nhật đã gửi vào di động từ sáng sớm. Trên trang nhà nthqn.org, tôi chợt sửng sốt và xúc động đến lặng người khi nhìn thấy bức ảnh ngọn hải đăng trên nền màu tím với những câu thơ trong bài Khi Ngọn Đèn Biển Hát mà admin đã đưa vào:

Em, ngọn đèn biển cũ,
Hiu hắt soi sáng đường.
Tàu anh không lạc lối,
Trong biển đời mù sương... (**)

Hình như mắt tôi có ướt. Sao bỗng dưng ngọn hải đăng ám ảnh mình? Sao bỗng dưng hai tuần trước tôi chợt nghĩ đến hình ảnh ngọn hải đăng như người vợ đứng trông chồng?
Khi đọc bài thơ này, S - một người bạn họa sĩ, gọi cho tôi nói rằng bài thơ cảm động quá, tuy nội dung không giống nhưng chợt làm S nhớ đến một câu truyện đọc đã lâu vào năm lớp 10, "Mùa Tôm" của Thakagi Xinvaxankara Pillai, viết về một tình yêu khác đẳng cấp và tín ngưỡng ở một vùng dân chài Ấn độ.  Trong một cơn bão biển, những người đàn ông của làng chài đã biệt tăm và trên bờ mỗi ngày tất cả phụ nữ trong làng đều đổ xô ra biển đứng trông chồng về. Dần dần tất cả đã trở về, chỉ còn lại một người đàn bà đứng mòn mỏi:

..."Làm sao người đàn ông ra biển đánh cá lại trở về yên  lành ? Đó là vì người đàn bà ở nhà sống trong sạch. Nếu không thì các luồng nước hung dữ ngoài biển cả sẽ dìm họ. Tính mạng người đàn ông đi biển nằm trong tay người đàn bà trên bờ"... (***)

Và đó có vẻ là một ngày rất lạ trong đời tôi.
Tôi rủ P đi ăn sáng ở quán café nằm bên cầu Hùng Vương. Dòng sông Dương Đông trong vắt phản chiếu những bụi cây lạ hai bên bờ, những chiếc thuyền đánh cá neo bên sông. Một nhóm ngư dân đang rửa lưới sau một đêm đi đánh cá, mực. Tôi nhận ra tàu đánh cá Phú Quốc không giống với tàu đánh cá ở Mũi Né hay Vũng Tàu, là không có con mắt thần vẽ ở đầu mũi tàu. Đến tối, muốn cho tôi khuây khỏa đôi chút, P lại đưa tôi đến nhà hàng TD cùng với vài người bạn của P để "mừng sinh nhật".  Sau đó chúng tôi cùng đi uống café trước chợ đêm Dinh Cậu. Phía biển đêm, những chiếc tàu chở khách du lịch đi câu mực rực rỡ ánh đèn trở về. Trong đêm, những con tàu lấp lánh ánh đèn thật đẹp.



Tàu đêm và những con thuyền câu mực (Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm)

Có lẽ hôm nay là sinh nhật lần đầu trong đời tôi cảm nhận mình đang ở trong một hoàn cảnh khá lạ. Ranh giới giữa sự sống và cái chết chưa bao giờ rõ ràng đến thế. Trở về một nơi đã từng sống tuy không lâu nhưng khá nhiều kỷ niệm cũng làm mình bùi ngùi. Tôi không biết anh ấy có vui mừng khi thấy tôi trở về chốn cũ ? Mọi chuyện cũng đã qua rồi, qua rất lâu rồi. Giờ đây có lẽ anh đã thanh thản ra đi về nơi rất xa, như những con tàu ra đi không bao giờ trở lại trên biển cả. Đứng bên cửa sông Dương Đông lồng lộng gió, tôi thấy hình như mình đang thả trôi mọi muộn phiền về phía biển đêm ...


NGUYỄN DIỆU TÂM
(*) Đi Hỏi Vợ Cho Con
http://ngdieutam.wordpress.com/2011/04/05/di-h%e1%bb%8fi-v%e1%bb%a3-cho-con/
(**) Khi Ngọn Đèn Biển Hát
http://ngdieutam.blogspot.com/2012/02/khi-ngon-en-bien-hat.html
(***) Trích đoạn trong tiểu thuyết "Mùa Tôm" của Thakagi Xinvaxankara Pillai, văn hào Ấn độ. Bản dịch : Hoàng Cường.

Thứ Năm, 1 tháng 3, 2012

Chiếc Lá Cuối Cùng

Thứ năm, 01 Tháng 3 2012 20:22 Viết bởi Hồ Ngạc Ngữ

¤ Tặng Nguyễn Diệu Tâm

Một dáng núi, một dòng sông, đồng cỏ
Vẫn gọi thầm những bước chân đi
Đi để thấy những chân trời mở ngõ
Giữa mông mênh lại gọi những chân trời

Một tiếng hát, một nụ cười, ánh mắt
Cũng ngọt ngào những hương vị quê hương
Em nhặt giữ vào tấm lòng chân thật
Sợ ngày mai tan tác giữa gió sương

Nhưng anh hiểu có điều em chôn chặt
Khi một mình đối diện nỗi đau thương
Đối diện với những gì vuột mất
Thả gió bay theo tiếng gọi vô thường

Em đã sống như một người hằng sống
Như cội cây giữa bão tuyết mùa Đông
Để vẽ lại cho đời niềm hy vọng
Dẫu mong manh như chiếc lá cuối cùng

Hồ Ngạc Ngữ
01.03.2012
http://www.nthqn.org/