Thứ Ba, ngày 28 tháng 6 năm 2016

CÂY KEO



Có những loại cây gắn liền với tuổi thơ tôi ở miền Trung.
Ngày bé ở Phan Rang là những cây bàng trong công viên trước nhà. Khi ra Huế, vườn nhà trồng toàn Đỗ mai, trước mặt hàng xóm có những cây trứng cá sai trái và con đường hai bên là cây sầu đông. Lớn hơn, vào Qui Nhơn sống bên những cây khuynh diệp hoa vàng, phía sau nhà có một cây keo to lắm, tàng lá rộng xoè cho bóng mát cả sân vườn nơi đám con trai thường chơi bắn bi. Lá keo nhỏ, xanh um và trái đẹp như trong bức ảnh ngẫu nhiên được nhìn thấy sáng nay. Càng ngắm nhìn bức ảnh tôi càng cảm thấy như mình ngửi được cả mùi thơm của chùm keo. Hơi hăng hắc, nhưng rất tươi mát. Trái keo chín nở bung ra có màu trắng như bông ửng xanh và hồng thật êm dịu, cắn một miếng nghe chan chát nhưng bùi bùi, nay kéo theo về nhiều ký ức tuổi thơ đã hơn nửa thế kỷ trôi qua rồi. 
 Bạn bảo ai biết cây này hẳn có một "tuổi thơ dữ dội"? Với tôi thì "tuổi thơ êm đềm" nhiều hơn, đến lớn mới "dữ dội". Ngày ấy chơi dưới bóng mát cây keo thích lắm. Mùa mưa lá xanh um và cây thường tỏa một mùi thơm thơm dễ chịu. Trái keo, hình như ăn cũng vui vui, trẻ con thường thế, trái gì là lạ không bán ngoài chợ, không thuộc dòng "chính quy" vẫn muốn ăn thử. Suốt thời trung học tôi sống bên cây keo. Và hình như, một trong những "hẹn hò" đầu tiên cũng bên cây keo. Tất nhiên khi ấy tôi lớn rồi. Đi học về anh thường lặng lẽ theo sau không nói lời nào suốt ... hai năm. Mùa hè đỏ lửa, theo gia đình "chạy" vào Nha Trang ở tạm trong một ngôi nhà kiểu Pháp có khu vườn lớn trồng nhiều loại cây và hoa kiểng rất đẹp, nhưng tôi thích nhất là bụi hoàng anh trước cổng, vì nó làm cho ngôi nhà thêm thơ mộng, tôi hay gọi đó là "ngôi nhà có hoa vàng trước ngõ". Một đêm lang thang trong vườn hoa, tôi ra cổng đứng dưới giàn hoàng anh. Và nhìn thấy anh từ bên kia đường đi đến, thật tự nhiên còn tôi thì trố mắt ngạc nhiên không hiểu chuyện gì đã xảy ra, giống như con người đang từ đâu đi tới đó như vừa bước ra từ trong một giấc mơ vậy. Đó là lần đầu tiên anh dám mở miệng làm quen. Sau đó thì cả hai bắt đầu tập viết thư ... tình. Khi mùa hè đã qua, trở về lại Qui Nhơn, ít gặp nhau hơn vì sợ ba má rầy không lo học. Anh cũng không dám đến nhà. Ngày ấy IPhone IPad không có, đành chịu thua, ngồi mà chờ những lá thư xanh từ bác đưa thư chăm chỉ của bưu điện.
Một hôm có "mật vụ" bé con đến kề tai thì thầm: "Chị ra nhà sau, nơi có cửa sổ sát bên cây keo. Có một anh đang chờ"... Tim đập liên hồi vì hồi hộp, vì sợ, vì ... cái gì không biết nữa! Nhưng tôi phải làm theo lời "mật vụ". Mở cửa sổ nơi ngó ra cây keo, anh đã đứng đó, cười thật dễ thương với chùm trái keo trên tay...

* Nguyễn Diệu Tâm 
Cuối tháng 6 - 2016

Thứ Ba, ngày 14 tháng 6 năm 2016

VỀ LẠI VƯỜN XƯA

Trong cuộc đời chúng ta, trong rất nhiều thứ gọi là “nỗi nhớ”, có lẽ ai cũng có một khu vườn xưa để khắc khoải nhớ về. Đó có thể là một khu vườn ở thôn quê miền Tây Nam bộ, bao quanh túp nhà tranh với những hình ảnh quen thuộc khó quên, là hàng dâm bụt hoa đỏ bên hè, giàn hoa mướp vàng ngó ra cánh đồng phía trước, bụi chuối, cây mít sai quả nằm sát cả xuống đất, cây vú sữa đến mùa trái ngọt lúc la lúc lỉu, những cái ao rêu xanh... Cũng có thể là khu vườn miền Trung thi vị, kiểu cách như ở Huế, đa số nhà đều có vườn, không lớn thì nhỏ. Những ngôi nhà nấp sau khu vườn ngăn nắp thường có hai hàng cau từ cổng đi vào hồ vọng nguyệt hay hòn non bộ, khắp vườn ngan ngát hương thơm hoa thay nhau nở bốn mùa như hoa sứ, sầu đông, nguyệt quế, ngọc lan ... Hoặc có khi chỉ là một khóm hoa nhỏ trước hiên nhà cũng có thể gọi ong bướm rập rờn, chim chóc đến hót véo von... Nhưng những khu vườn ta đã từng sống cùng với chúng khi còn ấu thơ, chắc chắn rất khó quên, cho đến một ngày ta trở về, bao nhiêu cảm xúc cùng lúc ùa đến một lúc làm ta càng thương càng nhớ, có khi chỉ ngậm ngùi muốn khóc.

Vườn cây đỗ mai Bình Châu. Ảnh: NDT

Tuổi thơ tôi cũng có những “vườn xưa”. Ngày ấy vì cha tôi làm công chức cứ mỗi vài ba năm lại di chuyển một lần, cả gia đình bầu đoàn thê tử cũng phải đi theo cha. Những năm mẫu giáo, “vườn xưa” của tôi là một công viên trồng toàn cây bàng trước mặt nhà ở Phan Rang. Ở đó tôi thường ngắm những chú sóc nhỏ chui ra chui vào các hốc cây tìm quả bàng rơi mà ăn. Lúc đó còn nhỏ lắm nên chỉ nhớ đến thế. Sau đó khi gia đình dọn đi nữa thì "vườn xưa" mà tôi nhớ mãi trong những giấc mơ là ở Huế suốt những năm tiểu học. Đẹp vô cùng. Còn nhỏ, các chị em tôi thường thích chơi loanh quanh trong khu vườn rộng rất nhiều trò. Bà ngoại tôi trồng phía sau nhà một vài luống bạc hà, vài cây mãng cầu, ổi sẻ, chuối... Trái không chín nổi vì đám cháu của bà luôn chực trái vừa kha khá lớn là hái ăn. Có khi bà trồng bên hàng rào cây đậu ngự, cây mọc ra trái nào bị bẻ đến đó. Kế bên rào là một cái ao rau muống, xa hơn là cánh đồng. Khi mùa mưa lũ đến, cá rô đồng theo nước tràn vào vườn. Đêm về ếch nhái trong ao kêu inh ỏi, lũ dế sinh sôi nẩy nở nhảy lóc chóc trong bãi cỏ um tùm cạnh đó. Tôi vẫn nhớ các anh em trai của mình hay đi bắt dế than về bỏ trong hộp quẹt, cắt ngắn râu ria gì đó rồi đem ra cho chúng đá nhau. Tôi không khoái trò này, nghĩ điều làm cho ngôi nhà đẹp nhất không chỉ nhờ bãi cỏ và lũ dế, mà vì ngôi nhà mái đỏ xây theo kiểu Pháp nằm lọt thỏm giữa một vườn cây khá rộng trồng toàn hoa đỗ mai, một loại cây cao tán xòe rộng, hoa giống hoa đậu nhưng màu hồng, tuy không thơm nhưng rất đẹp. Ngày đó chúng tôi không biết tên nên gọi là hoa "anh đào" vì mùa xuân hoa nở từng chùm màu hồng nhạt như hoa anh đào Nhật bản, và ngôi nhà như chìm ngập trong rừng hoa. Vào những đêm trăng, càng tuyệt vời khi chúng tôi ngồi trước hiên nhà chuyện trò trẻ con vớ vẩn. Nhất là đến mùa Trung thu, chị em chúng tôi rước đèn từ đầu tháng, từ những chiếc lồng đèn cũ dán lại, gắn cây nến nhỏ vào giữa đèn rồi xách đi vòng vòng quanh sân nhà. Đến mùa đông, vườn cây trở nên huyền ảo khi sương mù phủ xuống. Trong làn sương mỏng, cảnh vật như nhòe đi trong mơ. Khu vườn gợi nhiều thương nhớ lắm là vì thế.
Cảm xúc đó trở về khi tôi gặp được bài thơ của nữ thi sĩ Amy Lowell (1874-1925)
“THE FRUIT GARDEN PATH”.
The path runs straight between the flowering rows, 
A moonlit path, hemmed in by beds of bloom, 
Where phlox and marigolds dispute for room 
With tall, red dahlias and the briar rose. 
‘T is reckless prodigality which throws 
Into the night these wafts of rich perfume 
Which sweep across the garden like a plume. 
Over the trees a single bright star glows. 
Dear garden of my childhood, here my years 
Have run away like little grains of sand; 
The moments of my life, its hopes and fears 
Have all found utterance here, where now I stand; 
My eyes ache with the weight of unshed tears, 
You are my home, do you not understand? 
Tạm dịch:
VỀ LẠI VƯỜN XƯA 
 Trên lối đi giữa ngàn hoa rực rỡ, 
 Những thảm hoa ôm lấy một đường trăng, 
 Nơi trúc đào và vạn thọ chen chân 
Với thược dược bên tầm xuân thanh mảnh. 
Ngàn hoa nở đua nhau khoe sắc thắm 
 Trong đêm sâu thơm ngát vạn mùi hương 
Như cánh chim lướt qua vườn nhớ tưởng. 
 Một vì sao nhấp nháy sáng trên cây. 
Vườn tuổi thơ yêu dấu của tôi đây 
Năm tháng cũ trôi xa như cát bụi; 
Ký ức đời tôi, hy vọng và sợ hãi 
Nay tôi về, cùng trở lại tỏ bày; 
Lệ không rơi mà tuôn tràn khóe mắt, 
Vườn - mái ấm của tôi, người có hay? 
Bài thơ được viết khoảng trăm năm trước mà cảm xúc sao thật gần. Khu vườn đêm của nữ thi sĩ đẹp quá! Cứ tưởng tượng trong một đêm trăng, khu vườn với những thảm hoa đầy màu sắc và hương thơm viền quanh lối đi qua vườn ngập ánh trăng, trên bầu trời, phía đầu ngọn cây cao có những vì sao đang nhấp nháy. Tôi như lạc vào khu vườn ấy, chỉ thấy dường như trong khu vườn của nhà thơ còn thiếu một sự sống như lũ dế trong vườn xưa của tôi, nên tôi đã tưởng tượng đến một cánh chim - một loài chim đêm nào đó quen thuộc đã từng ở trong vườn ngày nào nay cũng trở về với chủ nhân và nhẹ nhàng cùng với ngàn hương hoa đang ngào ngạt lan tỏa "lướt qua vườn nhớ tưởng".



Hoa đỗ mai

Những năm gần đây, hầu như năm nào tôi cũng trở về thăm Huế, và thường chọn khách sạn gần nhà cũ, ngôi trường tiểu học cũ. Có những buổi sáng dậy sớm tôi thường đi bộ dọc bờ sông Hương, ghé ngang qua ngôi trường xưa, đứng ngẩn ngơ nhìn hàng giờ vào lớp học, sân chơi như thấy con bé ngày nào đang nhảy lò cò trong sân cùng với bạn. Rồi từ đó tôi băng qua đường tìm về ngôi nhà xưa. Tất cả đều không còn nữa. Ngôi nhà đã bị dở bỏ hoàn toàn cùng với những ngôi nhà khác trên cùng con đường. Cái ruộng rau muống cũng không còn. Nghe nói khu vực này sẽ là một trung tâm thương mại trong tương lai gần. Tất cả đều đang được vây quanh che chắn bởi những mảnh tôn xanh. Tôi tần ngần dừng lại bên vỉa hè, nhìn qua một lỗ trống giữa hai mảnh tôn và nhìn thấy khu “vườn xưa”. Nay chỉ là một bãi đất hoang tàn. Khu vườn xưa đã hoàn toàn biến mất, chỉ còn dấu vết cái ga-ra nơi ngày xưa bên dưới là hầm trú bom mà lũ nhóc chúng tôi hay chui ra chui vào chơi trốn tìm. Mắt tôi như nhòe đi khi quá khứ hiện về rõ mồn một. Nơi đây, một thời hạnh phúc. Nơi đây một thời vườn hoa đỗ mai nở rộ bao phủ lấy cả ngôi nhà.

Chỉ còn là nỗi nhớ mà thôi...
* Nguyễn Diệu Tâm

NGƯỜI NHẠC SĨ



Tình cờ tôi xem được từ You Tube những video chủ đề History of Music và rất thích thú. 
Tôi cũng biết các bạn cùng lứa với mình một thời chỉ thích nghe nhạc Pháp với Francoise Hardy, Christophe, Adamo ..., nhạc Anh với Lobo, Abba, The Beatles, Bee Gees ..., nhạc tiền chiến Việt Nam, Ngô Thụy Miên, Vũ Thành An, Trịnh Công Sơn, kể cả nhạc Bolero v.v... Tôi cũng vậy. Và chưa một lần tìm hiểu về lịch sử âm nhạc. Không biết nó từ đâu đến, cái âm thanh kỳ diệu của cuộc đời ấy, có khi chỉ nghe một lần mà tiếng vọng của nó còn lại đến suốt đời... Thỉnh thoảng cậu em trai, người “nghệ sĩ” nhất trong nhà, lúc đó hãy còn bé mà đã thích ngồi ngoài hành lang đàn những bản nhạc classic với cây đàn guitar cũ, những Nocturne, Moonlight Sonata, La Cumpasita, Romance de Amor v.v... Tôi nghe và thấy thích. Nhưng piano thì chưa bao giờ nghe “live” và cũng chưa bao giờ được diện kiến những nghệ sĩ đàn chứ đừng nói chi đến chuyện ... “quen”.
Vậy mà đã lâu lắm rồi, từ sau cái ngày tháng tư năm ấy ... Có lần buồn buồn đi lang thang trên phố Lê Lợi một mình, định chui vào rạp xi nê Rex để tìm hương ngày cũ, thì tôi bắt gặp ... một nhạc sĩ vĩ đại của châu Âu và của thế giới. Bạn biết ai không? Beethoven! Nói thì nghe "oai" quá. Nhưng rõ ràng là Beethoven y hệt như trong bức ảnh tôi đưa vào ở đây. Tên thì có nghe nhưng đó là lần đầu tiên mình biết “mặt” ông ấy. Từ một bức ảnh hình bìa của một xấp nhạc mà một anh chàng cao nghều đi ngược chiều với tôi đang ôm trên tay. Bức ảnh thu hút tôi. Mái tóc bù xù. Chiếc khăn quàng cổ màu đỏ... Đôi mắt chằm chằm nhìn vào khoảng không như đang lắng nghe những giai điệu tuyệt vời đang tuôn chảy xuống trang giấy từ đầu ngòi bút ông cầm. Bức ảnh đẹp quá, tôi nghĩ vậy. Thế là hai đứa đâm sầm vào nhau. Xấp nhạc rơi xuống đất. Tôi lúng túng xin lỗi. Anh chàng kia cũng luýnh quýnh xin lỗi vì không biết ai va vào ai trước. Rồi cả hai cùng cúi xuống nhặt những tờ giấy vương vãi dưới chân. “Xin lỗi anh”... Tôi lắp bắp, mặt đỏ bừng. Anh chàng kia vừa nhặt vừa nói: “Xin lỗi cô. Lỗi tại tôi...” Khi nhặt hết những tờ giấy rơi, tôi chào anh và định đi tiếp, nhưng anh chàng vội vàng giữ lại và hỏi: “Xin lỗi, cô định đi đâu vậy?” - “Tôi ... tôi định đi xi nê”... Tôi ấp úng trả lời. - “Cho tôi đi với được chứ?” - Ừ ... à... cũng được. - Phim gì vậy? - Tôi cũng không biết nữa! Rạp xi nê gần đó. Vậy là anh chàng chạy vào quầy mua 2 tấm vé. Như để chuộc lỗi ... va phải tôi. Còn tôi thì ân hận ... va trúng hắn. - Bức ảnh bìa của xấp nhạc anh cầm đẹp quá. Ai vậy? Tôi hỏi. Anh chàng trả lời: Beethoven. Chỉ thế thôi. Tôi cũng không hỏi thêm anh ta là ai, làm gì với xấp nhạc và bức ảnh Beethoven. Nhưng từ đó tôi bắt đầu chú ý đến Beethoven.
Lần thứ hai tôi lại gặp anh ta trước cổng trường đại học sư phạm lúc trường đã dời từ đại lộ Cộng Hòa về Trương Minh Giảng, như đang chờ ai. Vừa tan lớp chiều, vội vã đi ra cổng thì anh chàng chận lại: “T. nè, hôm nay rảnh không?” - “Rảnh, bộ tính đi đâu hả? Ủa mà sao biết tui học ở đây?” Anh ta cười: - “Biết chứ!” Rồi anh chở tôi đi lên Sài Gòn. Đi bộ một lát, anh kéo tôi vào một tiệm phở trên đường Ngô Đức Kế: “- Vào đây nghỉ chân ăn phở chút nghe!”
Tiệm phở nhỏ, nhưng gọn gàng, sạch sẽ, trang trí thanh lịch. Và có vẻ như là nơi anh chàng rất hay đến. Trong lúc chờ phở dọn ra, anh đột nhiên đứng dậy đi vào bên trong, sau một tấm màn ngăn. Đang thắc mắc thì chừng vài phút sau tôi bỗng nghe tiếng đàn piano thánh thót vang lên sau tấm màn. Những âm thanh như chưa bao giờ được nghe. Một cảm xúc lạ kỳ ập đến. Nó làm cho tôi lâng lâng như đang bay qua những mái nhà, qua những con phố, những tầng mây và vói đến chiếc trăng vàng đêm rằm... Lần đầu tiên tôi có cảm giác ấy. Thật kỳ lạ. Cũng có thể vì âm thanh của piano. Mà cũng có thể vì anh ta đàn hay. Hay như thế nào tôi không nói được, vì tôi không rành âm nhạc. Chỉ thấy là tôi muốn ngồi đó nghe mãi ... không cần phải ăn! Tôi đã nói là chưa bao giờ được nghe piano “live”, chỉ nghe khi xem qua phim ảnh, qua các dĩa hát ở nhà. Tôi thầm nghĩ, vậy là biết anh ta làm nghề gì rồi. Chừng nửa tiếng sau, khi trở ra, anh nói: “Ăn phở xong, có thích bản nhạc nào nhớ nói C. đàn cho nghe nha!” Sau đó tôi có yêu cầu mấy bài: “Cây đàn bỏ quên”, “Tình xa”, “A Time For Us”... mà tôi biết. Nhìn C. lúc này, tự dưng thấy anh khác hẳn. Hình như âm nhạc làm cho người ta thay đổi, làm cho người ta trở nên thánh thiện hơn!
Ngày tháng trôi qua. Mùa Giáng sinh đã đến. Sau vài lần ghé đến nhà thăm tôi, lần nào cũng lỉnh kỉnh với những xấp nhạc photocopy, một lần tôi gặp lại người con trai ấy lúc đang chạy xe máy trên đường phố Tân Định đông đúc. Anh rượt xe theo và chỉ kịp nói: “Đêm 24, T. nhớ đến nhà thờ Tân Định nghe. C chờ ở đó”.
Đêm Giáng sinh. Bao nhiêu lần rồi cũng vào đêm Giáng sinh. Ngày còn ở Qui Nhơn đêm Giáng sinh lần đầu tiên M. rủ đi nhà thờ chánh tòa trước khi anh giã từ đời học sinh gia nhập quân ngũ. Chẳng làm gì tôi chỉ thích đến ngắm hang đá và tượng Chúa Hài đồng nằm trong máng cỏ. “Đêm đông lạnh lẽo Chúa sinh ra đời, Chúa sinh ra đời nằm trong hang đá nơi máng lừa. Trong hang Bê Lem ...” Bài hát ấy tôi cũng thuộc một chút. Cứ vào đêm Noel, nghe bài hát này thấy hay lắm! Không cứ lúc còn nhỏ, đến nay mỗi lần Giáng sinh đến tôi cũng còn háo hức đến nhà thờ xem trang trí hang đá. Bây giờ là lần thứ hai tôi đến nhà thờ. Mà còn được “mời” hẳn hoi bởi một người có đạo. Nhưng tôi không dám đến một mình mà rủ cô bạn thân đi cùng. Nhà thờ thật lộng lẫy, đèn hoa giăng rất đẹp. Người đến lễ rất đông. Không biết vào theo lối nào, tôi và bạn đứng chờ mãi ngoài cổng mà không thấy C. đâu. Cuối cùng tôi và cô bạn chọn chỗ ngồi sau cuối, cạnh cửa ra vào. Khi giàn đồng ca tiến lên sân khấu và tiếng đàn organ bắt đầu thánh thót vang lên, tôi mới nhận ra anh chính là người chơi đàn ở nhà thờ trong đêm Noel năm ấy.
Nhưng đó cũng là đêm cuối cùng tôi gặp C. Vì thánh lễ đêm Giáng sinh kéo dài đến nửa đêm, chừng hơn một tiếng đồng hồ tôi lại sốt ruột muốn về vì không dám đi khuya, tuy cũng quỳ trong nhà thờ “con quỳ lạy Chúa trên trời”, nhưng sau đó phải cho cô bạn về sớm và tôi cũng phải về vì sợ mẹ rầy. Vì vậy không gặp C. và từ đó tôi cũng không bao giờ gặp lại anh nữa. Chắc đêm đó anh ấy cũng đi tìm tôi mà không thấy và tưởng là tôi đã không đến.
Thời gian trôi qua. Không tin tức gì. Tôi nghĩ là C đã đi thật xa rồi kể từ dạo ấy, trong những ngày hoang mang nhất. Và anh còn có mặt trên đời này hay không tôi cũng không biết nữa. Chỉ cầu mong sao anh - cũng như những người bạn khác của tôi đã ra đi kể từ những ngày tháng tư buồn đau năm ấy, được bình yên. Tôi vẫn nhớ anh có tặng tôi một bản nhạc của Beethoven. Bản copy đen trắng nên bức ảnh của Beethoven không đẹp bằng bức ảnh màu. Nhưng đã quá lâu rồi, bản copy lạc về phương trời nào xa lắm rồi. Vậy mà giờ đây, cứ nhìn thấy bức ảnh này của Beethoven, tôi lại nghĩ đến anh, người đã cho tôi biết ... Beethoven và nhạc piano classic. 
 
* Ảnh: Nhạc sĩ Beethoven ( Internet )
 
Gửi bạn những link sau đây:
I- From ancient Greec to Renaissance https://www.youtube.com/watch?v=XC6TlS41DNM 
VII- From Classical to Romanticism https://www.youtube.com/watch?v=otSzwxwLuCI
XIII- From late Romanticism to 20th century https://www.youtube.com/watch?v=pjNCYNsyIgs 
Những bài guitar classic muôn đời hay: https://www.youtube.com/watch?v=ibJ...

Thứ Tư, ngày 18 tháng 5 năm 2016

ĐI TÌM MÙA THU


Trong những giấc mơ tôi
Là mùa thu với rất nhiều lá vàng
Có chiếc lá rơi từ mùa thu năm cũ
Nhặt được ở sân trường,
Có chiếc lá từng vương trên áo
Người yêu xưa,
Có chiếc lá những con kiến nhấm vào
Tên của anh và em
Khi đi qua công viên giờ đây
Chỉ là mưa rơi trên những pho tượng màu trắng
Cúi nhìn chiếc ghế đá lạnh lùng
Tượng hỏi
Mùa thu của tôi đâu
Sao chưa thấy lá vàng?
Tôi hỏi
Mùa thu của tôi đâu
Sao chưa thấy anh về?
Những cây cọ lao xao trong góc tối
Cho chúng tôi palette màu
Chỉ một giây phút thôi
Mùa thu sẽ về
Với lá vàng lá đỏ
Với làn gió thu sang
Và tình yêu anh
Ấm áp
Trong những giấc mơ tôi
Là mùa thu sẽ về
Như từng bước chân rất nhẹ
Của người tôi yêu...

* Nguyễn Diệu Tâm
Cali, tháng mười 2015
Ảnh: Internet

Thứ Bảy, ngày 30 tháng 4 năm 2016

ĐÊM NHỚ MẸ




Cũng là đêm như mọi đêm thôi
Sao đêm nay con nhớ về quê cũ,
Nhớ thật nhớ mùi thơm của mẹ
Không khác chi mùi cơm chín mẹ ơi.

Chẳng khác gì nhớ nải chuối buồng cau,
Khác gì nghe tiếng con bìm bịp kêu chiều
Mùi rạ khô thổi về từ cánh đồng đã gặt
Con nhớ mẹ như chưa từng đã nhớ.
Nỗi nhớ theo về từ cả những ngày thơ.

Khi trăng lên từ núi đằng Đông,
Rớt vào trong đáy giếng
Tàu chuối sau hè liếm từng giọt sương đêm nóng hổi
Cái sân gạch cũ xanh màu rêu xám tối
Ngửa mặt đón trăng về
Và mẹ hiền ngồi lặng lẽ bên giếng giặt áo cho con

Như con ếch nhỏ ngần ngừ trên tàu lá sen héo úa
Muốn nhảy ra khỏi vũng lầy tăm tối đi thật là xa
Lúc xa rồi con mới nhớ cái ao làng
Nhớ tàu lá úa che chở cho mình
Nhớ bóng tối đêm về dù âm u thê thảm
Vì sao ta không thể quên thời thơ ấu quên cái làng xưa
Có phải vì đó vẫn là nơi cái tình sâu và ấm nhất
Nơi có cái giếng nơi mẹ đã sinh ra chúng con
Là nơi trăng rụng xuống thềm
Là nơi mẹ thì thầm chuyện tình yêu.

Con hiểu vì sao
Giây phút cuối mẹ nhìn con và nói
Đêm qua mẹ đã mơ một giấc mơ
Mẹ về làng, nơi căn nhà cũ có cái giếng nước.
Con bật khóc
Bao năm rồi nơi thành thị xa hoa
Mẹ vẫn không bao giờ quên cái giếng
Cái gàu sòng múc từng vạt nước
Tắm cho từng đứa con
Đứa nghịch ngã ngoài ao lấm sình
Đứa đi học hay chăn trâu về muộn

Cái giếng cũng như cuộc đời
Có khi đầy khi cạn
Nhưng tình mẹ luôn đầy
Như bầu trời bao bọc chúng con
Như trăng khuya lặng lẽ soi
Lũy tre làng cây đa đầu đình
Ôm cả làng quê trong nỗi nhớ - mà không cần phải nói.

Đêm nay trăng không sáng nơi thành phố
Hẳn vì trăng đang nghiêng mình soi xuống đường làng
Và rơi trên miệng giếng
Tỏa sáng nơi mẹ ngồi giặt áo cho con ngày xưa…
Mẹ ơi!

* Nguyễn Diệu Tâm 
Ảnh: Quê nhà - Nguồn Báo Gia Đình, Face Book.

Thứ Năm, ngày 21 tháng 4 năm 2016

Khi Chia Tay



Cho anh nắm tay em,
Xin đừng từ chối.
Kể cả nụ hôn rất vội,
Vì cuộc đời chỉ là những chia ly.

Cho anh ôm em
Như là lần cuối,
Khi tiễn em trên sân ga.
Xin đừng từ chối,
Mỗi lần "say goodbye"
Là có thể không bao giờ
Còn gặp lại.

Nụ hoa hồng mới nở hôm nay,
Ngày mai không còn nữa.
Tình cứ ngỡ trăm năm,
Mà ghế đá công viên vắng một chỗ ngồi.

Những buồn đau ta phải quên
Ngày sẽ không còn dài
Bóng hoàng hôn đang buông xuống
An nhiên thôi em
Khi cuộc đời chỉ là những chia ly...

* Dieu Tam Nguyen
Ảnh: M. Pringle

Thứ Hai, ngày 11 tháng 4 năm 2016

MỘT MÌNH

Một góc biển Mũi Né - Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm

Đã lâu lắm rồi, cũng hơn 30 năm trôi qua, chiều nay tôi mới gặp lại chị. Theo địa chỉ nhắn tin vào điện thoại, tôi tìm đến thăm chị khi chiều buông xuống. Trời Sài Gòn những ngày tháng tư này rất nóng nực, đi đâu tôi cũng tránh giấc trưa là lúc trời nắng gắt và nóng nhất. Theo hướng dẫn của Google map vì hướng quận 10 ít đi nên không rành, tôi đi ra đường Ba tháng Hai, rẽ phải, rồi rẽ trái sau khi qua nhiều ngã tư ngã năm và cả ngã sáu. Dừng lại xem địa chỉ, có đến mấy cái “sur”. Cuối cùng cũng tìm ra, rẽ vào một con đường ngang 8 m, đi sâu vào cái hẻm nhỏ ngang 3 m, qua một gánh bánh canh có nhiều người đang ăn rồi thêm một con hẻm nhỏ chừng 2 m ngang nữa, tôi dừng lại trước căn nhà trọ chị đang ở tạm trong những ngày đi Sài Gòn khám bệnh.
Chị ngồi trên cái sập gỗ trong căn phòng phía trước, mừng rỡ khi thấy tôi đã đến. Còn đang tần ngần không biết dựng xe ở đâu giữa lối vào ngõ hẻm, bà chủ nhà trọ - một bà bác trên 70, nói với tôi: “Cô để xe ngay sát cửa đó đi, ừa đó đó ... sát vô chút nữa. Hổng sao đâu!” Còn chị vẫn ngồi trên sập gỗ, ngoắc ngoắc tay: “Chị vô đi!” Hơi ngần ngại vì thấy ông chồng bà chủ nhà trọ đang nằm tòng teng trên võng đong đưa ngay lối vào, như thiu thiu ngủ hoặc xem ti vi trong âm thanh mở thật lớn. Bà chủ nhà trọ lui cui lau chùi sàn nhà, xong việc cũng leo lên nằm trên cái sofa cũ trong góc. Có vài cô cậu tre trẻ từ trên gác đi xuống, lao xao một lát. Chị và tôi cùng im lặng, đợi cho bớt khách ra vào rồi mới bắt đầu câu chuyện. Chị nhìn tôi cười: “Chèn ơi, lâu lắm rồi phải hôn chị?” Chị có vẻ như không già đi nhiều sau bao nhiêu năm tháng đã trôi qua. Tôi hơi thắc mắc khi thấy chị vẫn ngồi yên trên sập gỗ, chung quanh bề bộn những túi những bao ny lông. Chị đưa cho tôi một bịch: “Quà cho chị nè!” Tôi kêu lên: “Trời ơi, đi đường xa xôi, quà cáp làm gì! Gặp nhau là vui rồi.” Chị cười: “Có chút xíu hà, đâu có gì đâu, hũ mắm ruốc, bịch bánh kẹp tui đặt người ta làm, ngon lắm nghen chị!” Tôi hỏi: “Gần đây có quán ăn hay quán cà phê gì không? Mình ra đó ngồi nói chuyện rồi ăn uống chút gì cho vui. Ở đây tiếng ti vi ồn quá.” Chị nói: “Tui đâu có đi được. Giờ đi đâu cũng phải vịn. Có cái xe đẩy 4 chân bỏ ở nhà rồi. Mà ngồi đây cũng được chị à, hổng có sao đâu. Tui quen rồi!” Tôi giật mình mới nhớ lại, hơn 30 năm trước khi chị từ quê lên Sài Gòn học may, ai đó giới thiệu chị đã đến cái lớp nhỏ dạy thêu may của tôi. Lúc đó chân trái của chị đi cà nhắc, chị bảo chị bị tai nạn hồi nhỏ, nên chân trái giờ bị yếu. Chị khéo tay và siêng năng, sau khóa học căn bản chị học thêm một số áo kiểu, sơ mi và quần tây nữa rồi về quê. Từ đó chị có một cái nghề để sống nuôi thân. Bao nhiêu năm không gặp, không biết chị trôi giạt về đâu, gần đây tình cờ một người quen cũ gặp tôi báo tin cho chị biết, thế là chị xin số điện thoại để liên lạc. Chị còn cẩn thận dặn tôi đừng gọi cho chị mà tốn tiền, khi nào chị nhớ tôi muốn nói chuyện với tôi thì để chị gọi.
Tôi xót xa nhìn chị. Tôi đã quên rằng theo thời gian, tuổi tác, cái chân trái của chị nay càng yếu, đi đứng càng khó khăn hơn. Hỏi chị nay lên Sài Gòn khám bệnh gì, có vấn đề gì không, chị bảo: “Không có gì, chỉ là khám tổng quát thôi. Bác sĩ nói tui hổng có bệnh gì hết!” Tôi nói mừng cho chị. Vào tuổi này mà “hổng có bệnh gì hết”, chắc nhờ chị sống ở xứ biển, ngâm mình trong nước biển mỗi sáng khi nắng lên, ăn cá biển tươi, hít thở không khí trong lành. Hay bởi vì chị sống độc thân không chồng không con nên chị không có gì phải suy nghĩ lo lắng? Chị cười, hàm răng đều và trắng. Chị khoe vì nhờ chị chăm sóc răng tốt. Một lát bỗng chị thở dài: “Chị nhớ hồi đó tui có kể cho chị nghe chuyện tình yêu của tui hông?” Tôi hơi giật mình, vì quả thật tôi không nhớ gì hết. Và thật tình tôi không dám nghĩ chị còn quan tâm đến “tình yêu”. Nhưng nếu tôi bảo tôi không nhớ thì chị sẽ buồn, nên đành gật gật đầu: “À, có nhớ. Rồi bây giờ ra sao vậy chị?” - “Ổng chết rồi! Bị bệnh chết rồi đã mấy năm nay. Oan nghiệt lắm chị ơi...” Vậy là tôi ngồi nghe câu chuyện tình yêu mà chị kể. Chị kể hơi lung tung, đuôi trước đầu sau, nhưng đại khái tôi hiểu là chị quen một người đàn ông lớn hơn chị 2 con giáp từ những năm tuổi trẻ, và chuyện không thành. Chị lại thở dài: “Giờ ổng chết rồi. Tui cũng ôm mối tình này trong lòng. Sống để bụng, chết mang theo đó chị!”
Tôi cũng dự định khi chị kể ra cho tôi nghe “chuyện tình yêu” của chị, nếu có gì “gay cấn”, làm cho chị ăn không ngon ngủ không yên hoặc trăn trở, ân hận, bứt rứt điều gì đó thì sẽ tìm cách an ủi chị cho chị đỡ buồn. Đôi mắt chị thoáng buồn khi nhắc đến chuyện cũ, có hơi rươm rướm nước mắt. Nhưng theo cách chị nói là chị đã biết giải quyết chuyện của mình một cách mạnh mẽ, dứt khoát, nên tôi thấy yên tâm và không phải nói một lời nào nữa.
Trời đã tối, khi từ giã chị ra về tôi dặn dò chị ngày mai khi về quê nhớ nhắn tin cho tôi biết đã về đến nơi an toàn. Nghe nói chị đi cùng với mấy người quen nữa, nên chắc họ sẽ giúp chị trong việc đi đứng cho đến khi về tận nhà. Mà sao trên đường về tôi cứ hình dung ra bóng chị một mình đơn côi trong căn nhà nhỏ ven biển. Ở quê, khi chiều xuống buồn lắm, cô đơn lắm. Chị sẽ một mình đi ra đi vào. Chị bảo chị đốt hết những lá thư ông gửi cho chị. Tôi hỏi sao chị không giữ làm kỷ niệm. Chị trả lời: - “Buồn lắm chị ơi. Chiều chiều nhớ ông, tui chỉ biết thắp cây nhang ngoài trời cho ông ấm áp. Có khi linh hồn ông không về với gia đình vợ con mà về với tui thì sao”... Tự dưng tôi cũng nhớ lại câu chuyện một người đàn bà sống một mình đến cuối đời và thờ người yêu mất đã lâu trong chiến tranh với cái khung hình trống không có ảnh. Chợt nghĩ, có khi ta không hiểu giữa hai người sống độc thân không vướng bận con cháu gia đình, thì người không có một mảnh tình nào và người có một bóng hình để nhớ, để thì thầm giữa đêm khuya lúc thao thức không ngủ được ... thì ai sẽ là người cảm thấy “ấm áp” hơn?
* Bài và ảnh: Dieu Tam Nguyen

Thứ Tư, ngày 06 tháng 4 năm 2016

Từ Bữa Ăn Trưa đến Chuyện Siêu Thị


Đi đi về về trên con đường Sài Gòn - Bình Dương nhiều năm nay, giữa buổi trưa tôi thường phải ghé đâu đó uống nước hoặc ăn trưa, có khi mình không muốn ăn nhưng cũng phải dừng để khách đi cùng và tài xế có chút gì bỏ bụng cho đỡ mệt trên con đường dài nắng gắt. Cũng có những quán ăn nho nhỏ bên đường, như bánh bèo Mỹ Liên gần chợ Búng, Lái Thiêu; hay một tiệm mì, phở hay bánh cuốn nào đó khi chỉ có mình tôi với bác tài từng là tài xế Vina sau đó về hưu bác tình nguyện lái xe cho tôi đi lúc cần. Nhưng nếu đi cùng khách hàng thì không thể, vì họ thường là người ngoại quốc, có khi là lần đầu tiên đến Việt Nam nên chưa quen ăn những món ăn bình dân Việt. Trong khu vực Sài Gòn thì có nhiều điểm, nhưng đường đi Bình Dương ngày trước thật không dễ cho những bữa ăn trưa, một phần vì họ thường ít hoặc không ăn trưa nên cần có những nơi phù hợp. Vì vậy khi tìm được vài chỗ có thể ghé được, tôi thường đưa khách đến để họ thư giãn nghỉ ngơi một chút trước khi về lại thành phố.

Cảnh bên sông Lái Thiêu, Bình Dương. Ảnh: Nguyễn Diệu Tâm

Một thời tôi hay ghé một nhà hàng "du lịch sinh thái" bên sông mé trong làng sơn mài, ăn trưa trong những cái chòi tranh, có nhiều món ăn cũng khá ngon vừa được ngắm vườn cây ăn trái lúc lỉu mận, ổi, vừa nhìn hoa súng nở và đàn cá lội tung tăng trong ao. Chủ nhân là một đôi vợ chồng. Vợ ngồi quầy thu tiền, chồng tiếp khách và trực tiếp điều động nhân viên phục vụ. Một thời gian nhà hàng có vẻ làm ăn khấm khá, đông khách đến ăn và chủ nhân cũng tuyển nhiều nhân viên là những cô gái trẻ xinh xắn từ miền Tây lên, cùng lúc tăng cường xây dựng thêm phòng ăn khang trang thì một ngày tôi đến bất ngờ thấy cảnh hoang tàn không như trước nữa. Hỏi thăm thì có người nói “hai vợ chồng ly dị rồi, nên quán có lẽ sang qua chủ khác hoặc dẹp tiệm.” Sau đó, có lúc tôi ghé nhà hàng - cafe trong một plaza trưng bày hàng gốm sứ lịch sự, vừa uống cà phê vừa ăn trưa. Có khi tôi lại ghé quán cháo vịt trên đường vào làng sơn mài, nơi có nhiều cây cao bóng mát bao quanh ngôi quán theo phong cách cổ và cái ao thả vịt trước cổng nhìn ra phía cánh đồng. Nơi đây có món vịt nướng và cháo vịt khá ngon, cuối tuần rất đông khách, có nhiều khách lái xe từ Sài Gòn đến đây. Vào mùa Tết, họ có cả một vườn mai nở hoa rất đẹp. Trong khi nhóm khách Mỹ khen các cô bé phục vụ ở nhà hàng “du lịch sinh thái” xinh xắn, thì một người Nhật chịu món vịt nướng ở quán cháo vịt, chỉ lầm bầm "họ nuôi vịt, ăn thịt vịt, còn lông vịt thì xuất khẩu qua Nhật", một người khách xứ Jordan khen ở plaza gốm sứ có pizza ngon: "bánh pizza khó nhất là cái vỏ, nhưng ở đây họ làm được" ... Còn lại hầu hết nếu đã quen với thức ăn Âu Mỹ và vì thời tiết miền Nam lúc nào cũng nắng nóng thì phải đưa họ về Sài Gòn trong những nhà hàng có máy lạnh.
Thời gian gần đây, có một siêu thị Nhật bản khởi đầu khai trương ở Sài Gòn, có vẻ thành công và họ tiếp tục mở thêm tại Bình Dương, kế bên khu công nghiệp Singapore. Những lần đi Bình Dương sau này tôi có ghé vào tham quan và xem thử. Siêu thị rất đẹp, ngăn nắp sạch sẽ, có khu food court, các quầy hàng thức ăn Nhật, Hàn, Âu Mỹ. Khu thực phẩm của họ có đầy đủ hải sản, thịt heo, bò, gà, cá tươi và rau xanh organic, không thiếu thứ gì. Buổi trưa nhân viên văn phòng và công nhân các công ty, nhà máy trong các khu công nghiệp đến đây ăn trưa rất đông. Có lẽ vì giá cả rẻ, vừa phải và được ngồi ăn trong khu food court sạch sẽ, có máy lạnh nên đông. Họ lại thường xuyên tổ chức những chương trình khuyến mãi, giới thiệu sản phẩm mới, và còn tặng nhiều giải thưởng giá trị cho người mua hàng trong siêu thị. Ở Tân Phú, năm ngoái bà chị ruột của tôi may mắn trúng giải xổ số từ những voucher bà có được, giải nhất là một chuyến du lịch Nhật Bản cho 2 người. Vào những ngày Tết khi tất cả các siêu thị và shopping mall đều đóng cửa thì họ vẫn mở cửa ngay ngày mồng một. Và trong suốt các “mồng”, ngày nào đến Aeon Mall cũng đông nghẹt người, không mua sắm thì cũng là ăn uống, nhất là vào bữa trưa. Theo tôi thì họ rất tinh khi chọn một địa điểm có thể nói là lý tưởng ở Bình Dương, có thể còn tốt hơn siêu thị cùng tên ở Tân Phú, vì khu vực này rất đông dân cư, có nhiều khu công nghiệp, nhà máy, khu biệt thự và căn hộ cao cấp cho cả người nước ngoài sống và làm việc tại Bình Dương hoặc Sài Gòn. Tôi nhớ lúc siêu thị vẫn còn đang xây dựng, hôm ấy tôi đi Đồng Nai viếng trường Mỹ thuật đã nghe râm ran chuyện nhiều người sẽ đến ăn trưa tại Aeon Mall. Thêm vào đó, có lẽ uy tín của thương hiệu Nhật Bản chiếm được sự tin tưởng của người tiêu dùng nên khi đến đây, lúc nào tôi thấy cũng đông.
Trên cùng con đường cũng có sẵn Metro, một chuỗi siêu thị bán sỉ của Đức đã hơn 10 năm nay. Có cả Big C siêu thị của Thái Lan và Lotte Mart của Hàn quốc mới xây dựng. Lúc ban đầu cũng như nhiều người khác, tôi có membership của Metro để vào mua hàng. Tôi cũng thường ghé mua văn phòng phẩm, hàng tiêu dùng nội thất hay quà bánh ngày Tết. Từ ngày có Metro, nhiều nhà sản xuất và cung cấp trong nước có nơi tiêu thụ. Về thực phẩm, tôi thích bánh mì que đặc ruột, món gà quay cũng như những thứ rau quả, cá thịt tươi của họ. Gần đây Metro đã bán lại cho Thái Lan, nghe nói những mặt hàng made in Thailand đã dần thay thế cho hàng nội địa. Từ ngày đó tôi ít có dịp ghé đến nên cũng không biết có gì mới lạ hơn.
Ngày nay thì rõ ràng càng ngày người dân Việt Nam càng quen thuộc với siêu thị, không giống như thuở ban đầu khi mọi người chỉ quen với kiểu chợ truyền thống Việt Nam, khi đi chợ có thể lách xe gắn máy, xe đạp len lỏi vào tận trong các ngõ ngách của chợ, cặp sát quầy thịt cá, ngồi trên xe vói tay lựa rồi móc túi trả tiền, xong vọt đi qua quầy khác. Có vẻ như là tiện lợi, đỡ mất thì giờ, nhưng vấn đề vệ sinh an toàn có lẽ không mấy an tâm. Ngày nay dù hơi mất công phải đỗ xe trong khu parking, rồi đi bộ khá xa mới vào trong siêu thị, nhưng không gian mát rượi nhờ máy lạnh, rồi đồ ăn thức uống mọi thứ đều đã được siêu thị kiểm tra và chọn lựa, đóng gói sạch sẽ, chỉ phải nhón tay mà lấy, bỏ vào trolley rồi ra quầy tính tiền ... người tiêu dùng mới cảm thấy thật là hiện đại, vệ sinh và an toàn.
Khi đi dạo những siêu thị lớn trong bữa trưa như thế này, tôi không bao giờ quên một câu chuyện liên quan. Những năm cuối thập niên 90, lúc đó tôi đi làm ở một công ty may mặc vốn đầu tư 100% của Pháp nằm trong khu công nghiệp Biên Hòa, mỗi ngày đi bằng xe đưa rước của công ty. Ngày ấy Sài Gòn chưa có nhiều siêu thị, các tỉnh lại càng chưa có. Đa số người dân trong nước cũng chưa quen với siêu thị, với cách tự chọn hàng và đem ra quầy thanh toán tiền. Một ngày kia, dự một cuộc họp với một ông Tổng giám đốc người Pháp, chúng tôi mới biết sẽ có một đại siêu thị (hypermarket) của Pháp thành lập tại ngã ba Vũng Tàu, ngay đầu đường vào khu công nghiệp Biên Hòa. Ưu tiên cho những công ty đầu tư của Pháp tại Việt Nam, ông ta muốn chúng tôi thuê một gian hàng trong siêu thị để bán hàng do công ty sản xuất. Ông vẽ vời một tương lai vô cùng sáng lạn. Rằng siêu thị sẽ chỉ bán đa số hàng nhập về từ Pháp hoặc hàng hóa sản xuất tại Việt Nam chất lượng cao. Rằng siêu thị sẽ thu hút hàng ngàn khách trong các khu công nghiệp và thành phố Biên Hòa. Ông tính như thế này: “Biên Hòa có 2 khu công nghiệp (thời ấy), mỗi khu có mấy ngàn nhà máy, mỗi nhà máy có trên ngàn công nhân viên sẽ đến mua sắm tại siêu thị, cũng như hành khách từ Saigon đi các tỉnh miền Trung, hoặc từ miền Trung, Vũng Tàu đi Sài Gòn.” Để ủng hộ “đồng hương”, bà sếp tôi cho phòng Kinh doanh chúng tôi có một gian hàng giới thiệu sản phẩm ở đó. Những ngày ấy chúng tôi liên tục đến siêu thị làm việc, giao hàng, làm bảng giá, chưng bày hàng, trang trí gian hàng v.v... Có vào trong kho hàng của họ mới thấy, từng khu vực chứa hàng rất lớn. Họ xây dựng siêu thị thật quy mô, thật đẹp. Đúng là “đại siêu thị”. Ngay ở lối vào, có một bức tường bản đồ lớn ghi chú hàng trăm điểm mà hệ thống đại siêu thị Cora có mặt trên toàn thế giới. Vài tháng sau, khi đã có đầy đủ mặt hàng, siêu thị khai trương. Ngày đầu tiên, khách hàng khắp nơi đổ dồn về, đông nghìn nghịt. Có lẽ vượt quá kỳ vọng và những gì mà ông R., Tổng Giám đốc siêu thị đã dự đoán. Chỉ có một điều ông không thể tưởng tượng nổi là người dân ở đây chưa quen với cách mua hàng mà không có người trực tiếp bán. Ông cũng tin tưởng đến nỗi không cần lắp đặt camera. Hàng nghìn người ùn ùn xô lấn, chen đẩy nhau để vào trong. Hôm đó tôi bận việc không đến, chỉ nghe phòng Kinh doanh nói lại là phải tăng cường nhân viên ra bán vào ngày tiếp theo vì siêu thị quá đông người và rất lộn xộn không kiểm soát được. Đến ngày thứ ba vào buổi chiều khi đi làm về tôi ghé ngang qua thì thật là kinh hãi, những quầy hàng ngăn nắp, sạch sẽ, chưng nhiều hàng made in France từ hàng mỹ phẩm, nước hoa, kẹo bánh, giày dép v.v... đều trống trơn, hoặc tung tóe đây đó, rác rưởi xả đầy dưới sàn, y hệt như chợ chiều ba mươi Tết. Đau lòng là tiền thu được thì không bao nhiêu mà hàng mất cắp thì rất nhiều. Trong nhiều ngày sau, có một số người ra ngay phía trước bán những món hàng ăn cắp được với giá rẻ hơn trong siêu thị. Những hàng may mặc có gắn nút báo động đều bị gỡ dễ dàng trước khi ra quầy. Thậm chí có người xỏ chân vào đôi giày mới ngang nhiên đi ra hoặc dấu món đồ ăn cắp trong mũ đội đầu v.v... Sau đó nghe nói siêu thị phải cấp tốc gắn camera, tăng cường bảo vệ kiểm soát, dần dần mới êm. Thật đáng tiếc và buồn. Tôi không biết họ đã bị thiệt hại bao nhiêu và họ đã rút được những kinh nghiệm gì về việc kiểm soát, hệ thống mua bán, hàng hóa, nhu cầu của người tiêu dùng trong khu vực từ những ngày đầu khai trương ấy, nhưng sau đó khi trở lại siêu thị tôi nhận thấy họ đã bớt nhập hàng từ Pháp mà dùng hàng sản xuất tại Việt Nam nhiều hơn, hàng hóa trung bình hơn, giá bán rẻ hơn... Sau một năm, chức vụ Tổng giám đốc của siêu thị chuyển sang một người mới khi người cũ phải ra đi. Và không lâu hơn 5, 6 năm sau, đại siêu thị phải sang lại cho một tập đoàn siêu thị khác và chẳng bao giờ nghe đến thương hiệu của họ ở Việt Nam nữa. Lúc đó tôi đã chuyển công việc, nghe vậy tôi thấy buồn, tiếc cho tiền của công sức của họ đã đổ ra. Tôi nhớ sự nhiệt tình, hăng hái buổi đầu của ông R. Cũng nhớ lần sau cùng trước khi tôi về Sài Gòn làm việc, sau buổi tổ chức trình diễn thời trang của công ty, ông R. đã muốn gặp tôi và đề nghị tôi hợp tác với siêu thị tổ chức một buổi trình diễn thời trang hàng may mặc như thế trong tương lai gần. Nhưng rất tiếc tôi đã ra đi và ông cũng vậy. Riêng về thực phẩm họ bán, đến bây giờ tôi vẫn nhớ họ có món bánh ngọt, bánh mì và pâté Pháp làm tại chỗ rất ngon.
Trường hợp ở công ty tôi làm lúc đó, có một cô giám đốc thương mại người Pháp, cũng là một tiến sĩ thiết kế. Qua Việt Nam làm việc và sống được mấy năm, cô nghiên cứu về thị trường Việt Nam, tuy rất giỏi nhưng tiếc thay cô cũng không thành công trong việc hiểu về thẩm mỹ, thị hiếu của người bản xứ để có những sản phẩm phù hợp. Ngày từ biệt ra đi, cô đã khóc rất nhiều.
Câu chuyện trên đi theo tôi suốt một thời gian dài. Về sau, mỗi khi có một vài người nước ngoài ngỏ ý định muốn qua làm ăn ở Việt Nam, hoặc ai đó muốn làm ăn sinh sống ở một nơi nào khác nơi họ đã quen thuộc, khi được hỏi ý kiến tôi đều bày tỏ sự lo âu. Tôi chỉ biết khuyên họ nên suy nghĩ thật kỹ mọi điều, phải nghiên cứu nhiều trước khi quyết định. Những hình ảnh thiên nhiên tươi đẹp, người Việt Nam hiếu khách, hiền hòa vui vẻ từng làm nhiều du khách say đắm. Nhưng câu chuyện của đại siêu thị trên làm cho tôi suy nghĩ, khi một người có tiền, có kiến thức, đầy kinh nghiệm trong lĩnh vực họ đã từng làm, đến một nơi xa lạ để làm ăn sinh sống, chưa nói đến bao nhiêu khê khác về thủ tục hành chính, pháp lý, nhân sự v.v... thì thời gian bao lâu mới đủ cho họ có hiểu biết về nơi ấy để có thể trụ lại và thành công. Dù họ cũng biết dựa vào người địa phương, tuyển dụng người địa phương làm việc cho họ, nhưng thành công không phải là điều dễ dàng hay đúng như mình đã dự tính. Để thành công cần có rất nhiều yếu tố gộp lại, trong đó có lẽ cái mà ai cũng biết là cần phải có là sự may mắn. Mà sự may mắn ở đâu, không ai thấy và có thể chạm đến được nếu điều đó không đến với mình. Tôi không biết đối với người nước ngoài, họ có tin vào hai chữ “duyên may”? Trong tiếng Pháp và Anh có từ “chance”, nhưng người Việt mình thường dùng hai chữ “duyên may”, hay hai chữ “nghiệp duyên” ý nghĩa của Phật giáo từ lâu đã thấm nhuần trong tư tưởng chúng ta - tôi thấy mạnh mẽ, bao quát và hay hơn nhiều, thường dùng để luận trong tình yêu đôi lứa, tình cảm bạn bè, đối tác, chuyện làm ăn hay bao nhiêu điều khác trong cuộc đời mà ta không giải thích được. Cái “duyên” đến với mình khi nó hợp đủ mọi điều kiện, và ra đi khi đến lúc cần phải đi.

* Bài và hình ảnh: Dieu Tam Nguyen